دیوان حافظ · غزل ۱۵۴
فال حافظ غزل ۱۵۴: راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
مضمون: دل به دریا زدن
راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد
شعری بخوان که با او رطل گران توان زد
بر آستان جانان گر سر توان نهادن
گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد
قد خمیده ما سهلت نماید اما
بر چشم دشمنان تیر از این کمان توان زد
در خانقه نگنجد اسرار عشقبازی
جام می مغانه هم با مغان توان زد
درویش را نباشد برگ سرای سلطان
ماییم و کهنه دلقی کآتش در آن توان زد
اهل نظر دو عالم در یک نظر ببازند
عشق است و داو اول بر نقد جان توان زد
◆ بیت شاهد فال
گر دولت وصالت خواهد دری گشودن
سرها بدین تخیل بر آستان توان زد
عشق و شباب و رندی مجموعه مراد است
چون جمع شد معانی گوی بیان توان زد
شد رهزن سلامت زلف تو وین عجب نیست
گر راهزن تو باشی صد کاروان توان زد
حافظ به حق قرآن کز شید و زرق بازآی
باشد که گوی عیشی در این جهان توان زد
معنی واژههای دشوار
- رطل گران
- پیمانه بزرگ و سنگین شراب
- گلبانگ
- آواز بلند و خوش
- خانقه
- خانقاه، جایگاه گرد آمدن صوفیان
- برگ
- ساز و سامان، توشه
- داو
- نوبت بازی و آنچه در قمار گرو مینهند
- نقد جان
- جان، که سرمایه حاضر آدمی است
- شید و زرق
- مکر و ریا، فریبکاری
- گوی زدن
- چوگان زدن؛ کنایه از هنرنمایی و پیشی گرفتن
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل سراسر جسارت و دل به دریا زدن است. حافظ از مطرب میخواهد راهی بزند که بتوان با آن آهی کشید، و میگوید اگر بتوان سر بر آستان جانان نهاد، گلبانگ سربلندی تا آسمان میرسد؛ پس فروتنی در برابر محبوب، خود مایه سربلندی است. او حتی قامت خمیدهاش را کمانی میداند که میتوان با آن تیر بر چشم دشمنان زد؛ یعنی ضعف ظاهری را دستکم نگیر. بیت شاهد پیام اصلی فال توست: اهل نظر دو عالم را در یک نگاه میبازند؛ این عشق است و نخستین داو آن را باید بر نقد جان زد. یعنی برای رسیدن به آنچه به راستی میخواهی، باید با همه وجود وارد میدان شوی، نه با دلی دودل و نیمهکاره. حافظ در پایان پند میدهد که از ریا و ظاهرسازی بازگرد، تا بتوانی در این جهان گوی شادی را بربایی. زمان تردید گذشته است؛ اگر نیتت پاک است، اکنون وقت گام برداشتن است.
راهنمایی برای نیت شما
اگر مدتهاست درباره کاری مردد ماندهای، امروز تصمیمت را بگیر و نخستین قدم را بردار. با تمام دل وارد شو، اما صادق و بیریا بمان. ضعفها و محدودیتهایت را مانع ندان؛ گاهی همانها نقطه قوت تو هستند. از کسی که دوستش داری و به او اعتماد داری بخواه پشتیبانت باشد.