دیوان حافظ · غزل ۱۷۷
فال حافظ غزل ۱۷۷: نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
مضمون: شایستگی واقعی
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاهداری و آیین سروری داند
تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن
که دوست خود روش بندهپروری داند
◆ بیت شاهد فال
غلام همت آن رند عافیتسوزم
که در گداصفتی کیمیاگری داند
وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزی
وگر نه هر که تو بینی ستمگری داند
بباختم دل دیوانه و ندانستم
که آدمیبچهای شیوه پری داند
هزار نکته باریکتر ز مو این جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند
مدار نقطه بینش ز خال توست مرا
که قدر گوهر یکدانه جوهری داند
به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد
جهان بگیرد اگر دادگستری داند
ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
معنی واژههای دشوار
- سکندری
- شیوه و هنر اسکندر؛ آینه سکندری منسوب به اوست
- طرف کله کج نهادن
- کلاه را کج گذاشتن به نشانه ناز و سروری
- بندهپروری
- نوازش و پرورش زیردستان و بندگان
- عافیتسوز
- کسی که آسایش و سلامت خود را فدا میکند
- کیمیاگری
- هنر تبدیل مس به زر؛ کنایه از دگرگونسازی
- قلندری
- شیوه قلندران، درویشان وارسته و بیقید
- جوهری
- گوهرشناس، جواهرفروش
- دری
- زبان فارسی دری، فارسی فصیح
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل پر از «نه هر که» است: نه هر که چهره بیاراید دلبری میداند، نه هر که آینه بسازد اسکندر است و نه هر که کلاه کج بگذارد آیین سروری را میشناسد. حافظ میان ظاهر و حقیقت فرق میگذارد و به تو یادآوری میکند که در کاری که در پیش داری، به نشانههای بیرونی فریب نخوری. بیت شاهد پیامی روشن دارد: بندگی را مانند گدایان به شرط مزد مکن، زیرا دوست خود رسم بندهنوازی را میداند. یعنی کارت را از سر اخلاص انجام بده و نگران پاداش مباش؛ پاداش در زمان خودش میرسد. حافظ غلام همت رندی است که در لباس گدایی کیمیاگری میداند، یعنی از اندک، بسیار میسازد. او میگوید هزار نکته باریکتر از مو در این راه هست و تنها گوهرشناس قدر گوهر را میداند. پس ارزش خود را از چشم اهلش بسنج، نه از داوری هر رهگذری.
راهنمایی برای نیت شما
در انتخاب همکار، دوست یا راه، به ظاهر و ادعا بسنده مکن و رفتار و وفای آدمها را بسنج. کار خودت را هم بیچشمداشت و با کیفیت انجام بده؛ کسی که شایسته است، دیر یا زود دیده میشود. از مقایسه خود با پرمدعاها بپرهیز و مهارتت را در سکوت پرورش بده.