دیوان حافظ · غزل ۱۷۸
فال حافظ غزل ۱۷۸: هر که شد محرم دل در حرم یار بماند
مضمون: ماندگاری عشق
هر که شد محرم دل در حرم یار بماند
وان که این کار ندانست در انکار بماند
اگر از پرده برون شد دل من عیب مکن
شکر ایزد که نه در پرده پندار بماند
صوفیان واستدند از گرو می همه رخت
دلق ما بود که در خانه خمار بماند
محتسب شیخ شد و فسق خود از یاد ببرد
قصه ماست که در هر سر بازار بماند
هر می لعل کز آن دست بلورین ستدیم
آب حسرت شد و در چشم گهربار بماند
جز دل من کز ازل تا به ابد عاشق رفت
جاودان کس نشنیدیم که در کار بماند
گشت بیمار که چون چشم تو گردد نرگس
شیوه تو نشدش حاصل و بیمار بماند
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که در این گنبد دوار بماند
◆ بیت شاهد فال
داشتم دلقی و صد عیب مرا میپوشید
خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند
بر جمال تو چنان صورت چین حیران شد
که حدیثش همهجا در در و دیوار بماند
به تماشاگه زلفش دل حافظ روزی
شد که بازآید و جاوید گرفتار بماند
معنی واژههای دشوار
- محرم
- رازدار، آشنای درون
- پرده پندار
- حجاب خیال و خودبینی
- واستدن
- پس گرفتن، بازستاندن
- دلق
- جامه پشمینه وصلهدار درویشان
- خمار
- میفروش، شرابفروش
- محتسب
- مأمور نظارت بر اجرای احکام شرع در شهر و بازار
- گنبد دوار
- آسمان گردنده
- زنار
- کمربندی که مسیحیان و زرتشتیان میبستند
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از آنچه میماند و آنچه میگذرد سخن میگوید. آغاز غزل روشن است: هر که محرم دل شد در حرم یار ماند و هر که این راه را نشناخت در انکار باقی ماند. صوفیان رخت خود را از گرو می پس گرفتند و محتسب گناه خود را از یاد برد، اما قصه عاشق بر سر هر بازاری ماند. با این همه، بیت شاهد گوهر غزل است: در این گنبد گردان، یادگاری خوشتر از صدای سخن عشق ندیدهام. یعنی از همه کارهایی که میکنی، آنچه با محبت و صداقت انجام شود ماندگار خواهد بود. شاید نگران قضاوت دیگران باشی؛ حافظ میگوید اگر دلت از پرده بیرون افتاد عیب مکن، شکر خدا که در پرده پندار نماند. پس آشکار بودن و صادق بودن را از دست مده. نامی که از مهربانی به جا بماند، از هر عنوان و خرقهای ارزشمندتر است.
راهنمایی برای نیت شما
به جای نگرانی از حرف مردم، به این بیندیش که چه اثری از خود به جا میگذاری. کاری را انتخاب کن که با عشق و باور انجامش میدهی، حتی اگر دیگران آن را نفهمند. با کسانی که محرم دل تو هستند صادق بمان و از ریاکاری اطرافیان دلسرد نشو؛ صداقت دیر یا زود ارزش خود را نشان میدهد.