دیوان حافظ · غزل ۱۹۹
فال حافظ غزل ۱۹۹: واعظان کاین جلوه در محراب و منبر میکنند
مضمون: پرهیز از ریا
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر میکنند
چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند
مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپرس
توبهفرمایان چرا خود توبه کمتر میکنند؟
گوییا باور نمیدارند روز داوری
کاین همه قلب و دغل در کار داور میکنند
یا رب این نودولتان را با خر خودشان نشان
کاین همه ناز از غلام ترک و استر میکنند
ای گدای خانقه برجه که در دیر مغان
میدهند آبی و دلها را توانگر میکنند
◆ بیت شاهد فال
حسن بیپایان او چندان که عاشق میکشد
زمره دیگر به عشق از غیب سر بر میکنند
بر در میخانه عشق ای ملک تسبیح گوی
کاندر آنجا طینت آدم مخمر میکنند
صبحدم از عرش میآمد خروشی عقل گفت
قدسیان گویی که شعر حافظ از بر میکنند
معنی واژههای دشوار
- واعظ
- پنددهنده، سخنران منبر
- محراب
- جای ایستادن امام در مسجد
- قلب و دغل
- سکه ناسره و فریبکاری
- نودولت
- تازه به ثروت و جاه رسیده
- خانقه
- خانقاه، جای گرد آمدن صوفیان
- دیر مغان
- میکده؛ در عرفان، محفل پیر کامل
- طینت
- سرشت، گل وجود
- مخمر
- سرشته، ورز داده شده
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل یکی از تندترین نقدهای حافظ بر ریاکاری است. او میگوید واعظانی که در محراب و منبر جلوه میفروشند، در خلوت کار دیگری میکنند و توبهفرمایان خود کمتر توبه میکنند. گویی باور ندارند روز داوری در کار است که این همه قلب و دغل به کار داور میبرند. این تصویرها به تو هشدار میدهند که فریب ظاهر پرهیزگارانه یا ادعای بلند کسی را نخوری. اما بیت شاهد، راهی روشن پیش پایت میگذارد: ای گدای خانقاه، برخیز که در دیر مغان آبی میدهند و دلها را توانگر میکنند. یعنی از جایی که فقط ظاهر دارد دل برکن و به سوی جایی برو که دل را حقیقتاً سیراب میکند. حافظ میگوید حسن بیپایان یار هر چه عاشق بکشد، گروهی دیگر از غیب سر برمیآورند؛ عشق هیچگاه بییار نمیماند. در پایان، فرشتگان را میبیند که شعر او را از بر میکنند؛ یعنی سخن صادق، تا آسمان میرسد.
راهنمایی برای نیت شما
این روزها در اعتماد به کسانی که حرفشان با رفتارشان یکی نیست، احتیاط کن. خودت هم میان گفتار و کردارت فاصله نینداز؛ صداقت بزرگترین سرمایه توست. اگر جایی تنها ظاهری زیبا دارد و دلت را خالی میگذارد، از آن دل بکن و به سوی محیطی برو که واقعاً تو را رشد میدهد.