دیوان حافظ · غزل ۲۰۰
فال حافظ غزل ۲۰۰: دانی که چنگ و عود چه تقریر میکنند؟
مضمون: کوشش در دهر ناپایدار
دانی که چنگ و عود چه تقریر میکنند؟
پنهان خورید باده که تعزیر میکنند
ناموس عشق و رونق عشاق میبرند
عیب جوان و سرزنش پیر میکنند
جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز
باطل در این خیال که اکسیر میکنند
گویند رمز عشق مگویید و مشنوید
مشکل حکایتیست که تقریر میکنند
ما از برون در شده مغرور صد فریب
تا خود درون پرده چه تدبیر میکنند
تشویش وقت پیر مغان میدهند باز
این سالکان نگر که چه با پیر میکنند
صد ملک دل به نیم نظر میتوان خرید
خوبان در این معامله تقصیر میکنند
قومی به جد و جهد نهادند وصل دوست
قومی دگر حواله به تقدیر میکنند
◆ بیت شاهد فال
فیالجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر
کاین کارخانهایست که تغییر میکنند
می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر میکنند
معنی واژههای دشوار
- تقریر
- بیان کردن، شرح دادن
- تعزیر
- تنبیه و مجازات شرعی
- ناموس
- آبرو و اعتبار
- اکسیر
- مادهای که مس را زر کند
- قلب
- سکه ناسره؛ نیز دل
- جد و جهد
- کوشش و تلاش فراوان
- فیالجمله
- خلاصه، بهطور کلی
- تزویر
- ریاکاری، فریب
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با رازی از زبان چنگ و عود آغاز میکند: باده را پنهان بنوشید که مجازات میکنند. او از روزگاری میگوید که آبروی عشق را میبرند، جوان را عیب میکنند و پیر را سرزنش؛ و مدعیانی که جز دلی تیره حاصلی نداشتهاند، هنوز در خیال ساختن اکسیرند. این تصویرها نشان میدهند که در اطرافت ممکن است ادعا و هیاهو زیاد باشد. اما بیت شاهد، دو راه را پیش رویت میگذارد: گروهی وصل دوست را بر کوشش و تلاش بنا نهادند و گروهی دیگر کار را به تقدیر حواله دادند. پیام فال تو روشن است: منتظر تقدیر نمان و خودت دست به کار شو. حافظ میگوید صد ملک دل را با نیمنگاهی میتوان خرید و خوبان در این معامله کوتاهی میکنند؛ یعنی مهربانی ارزان و پربهاست. او هشدار میدهد که بر پایداری روزگار تکیه مکن، زیرا این کارخانهای است که پیوسته در حال تغییر است.
راهنمایی برای نیت شما
اکنون زمان عمل است، نه انتظار. برای خواستهات گامی مشخص بردار و آن را به فردا یا به بخت حواله مده. چون شرایط پیوسته تغییر میکند، فرصت امروز را غنیمت بشمار و برنامهای انعطافپذیر داشته باش. از مهربانی کوچک دریغ مکن؛ گاهی یک نگاه گرم، کاری بزرگ را پیش میبرد.