پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۲۰۱

فال حافظ غزل ۲۰۱: شراب بی‌غش و ساقی خوش دو دام رهند

مضمون: ادب و همت در راه

شراب بی‌غش و ساقی خوش دو دام رهند

که زیرکان جهان از کمندشان نرهند

من ار چه عاشقم و رند و مست و نامه سیاه

هزار شکر که یاران شهر بی‌گنهند

جفا نه پیشه درویشیست و راهروی

بیار باده که این سالکان نه مرد رهند

مبین حقیر گدایان عشق را کاین قوم

شهان بی‌کمر و خسروان بی‌کلهند

به هوش باش که هنگام باد استغنا

هزار خرمن طاعت به نیم جو ننهند

مکن که کوکبه دلبری شکسته شود

چو بندگان بگریزند و چاکران بجهند

غلام همت دردی‌کشان یک‌رنگم

نه آن گروه که ازرق‌لباس و دل‌سیهند

قدم منه به خرابات جز به شرط ادب

که سالکان درش محرمان پادشهند

◆ بیت شاهد فال

جناب عشق بلند است همتی حافظ

که عاشقان ره بی‌همتان به خود ندهند

شنیدن ۱۱ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

بی‌غش
خالص، بی‌آمیزه
نامه سیاه
گنهکار، کسی که نامه اعمالش سیاه است
کمر و کله
کمربند و کلاه، نشانه‌های شاهی و سروری
استغنا
بی‌نیازی
نیم جو
بهایی بسیار ناچیز
کوکبه
شکوه و جلال همراهان، موکب
ازرق
کبود؛ رنگ جامه صوفیان
خرابات
میکده؛ در عرفان، مقام رهایی از خودی

تفسیر فال

ای صاحب فال، حافظ در این غزل از دام‌های راه و شرط‌های رسیدن سخن می‌گوید. او شراب بی‌غش و ساقی دلکش را دو دام راه می‌خواند که زیرکان جهان هم از کمندشان رها نمی‌شوند؛ یعنی وسوسه‌ها گاه از درون زیبایی سر برمی‌آورند. شاعر با فروتنی خود را عاشق و رند و نامه‌سیاه می‌خواند و با طنز می‌گوید هزار شکر که یاران شهر بی‌گناه‌اند. او می‌گوید گدایان عشق را حقیر مبین، که شاهان بی‌کمر و خسروان بی‌کلاه‌اند؛ ارزش آدم‌ها به جامه و عنوانشان نیست. هشدار مهمی هم دارد: هنگام وزیدن باد بی‌نیازی، هزار خرمن طاعت را به نیم جو نمی‌خرند؛ پس به کارهای نیک خود مغرور مشو. بیت شاهد، فال تو را جمع می‌کند: جز با ادب پا به خرابات مگذار، زیرا سالکان آن در، محرمان پادشاه‌اند. یعنی در هر محیط تازه‌ای که وارد می‌شوی، احترام و فروتنی کلید پذیرفته شدن است. در پایان، همت بلند را شرط عشق می‌داند.

راهنمایی برای نیت شما

در جمع یا کار تازه‌ای که پیش رو داری، با ادب و فروتنی وارد شو و کسی را از روی ظاهر قضاوت مکن. به خوبی‌هایی که کرده‌ای مغرور مشو و همت خود را بلند نگه دار. مراقب وسوسه‌های شیرینی باش که تو را از هدف دور می‌کنند. احترام به دیگران، درهای بسته را برایت می‌گشاید.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال