دیوان حافظ · غزل ۲۲
فال حافظ غزل ۲۲: چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست
مضمون: ندای عشق در درون
چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست
سخنشناس نهای جان من خطا این جاست
سرم به دنیی و عقبی فرو نمیآید
تبارک الله ازین فتنهها که در سر ماست
در اندرون من خستهدل ندانم کیست
که من خموشم و او در فغان و در غوغاست
دلم ز پرده برون شد کجایی ای مطرب؟
بنال هان که از این پرده کار ما به نواست
مرا به کار جهان هرگز التفات نبود
رخ تو در نظر من چنین خوشش آراست
نخفتهام ز خیالی که میپزد دل من
خمار صد شبه دارم شرابخانه کجاست؟
چنین که صومعه آلوده شد ز خون دلم
گرم به باده بشویید حق به دست شماست
از آن به دیر مغانم عزیز میدارند
که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست
چه ساز بود که در پرده میزد آن مطرب
که رفت عمر و هنوزم دماغ پر ز هواست
ندای عشق تو دیشب در اندرون دادند
فضای سینه حافظ هنوز پر ز صداست
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- اهل دل
- عارفان و صاحبدلان
- دنیی و عقبی
- دنیا و آخرت
- تبارک الله
- پاک و بزرگ است خدا؛ برای ابراز شگفتی
- پرده
- پرده ساز، مقام موسیقی؛ همچنین حجاب
- نوا
- آهنگ و نغمه؛ همچنین سامان و رونق
- التفات
- توجه، اعتنا
- خمار
- کسالت و سردرد پس از مستی
- دیر مغان
- میکده؛ در عرفان جایگاه پیر و رهایی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از غوغایی سخن میگوید که در درونش برپاست: من خاموشم، اما کسی در اندرون من در فغان و فریاد است. این حال کسی است که در ظاهر آرام است، اما در دلش شوقی بزرگ میجوشد. غزل با اندرزی آغاز میشود: وقتی سخن اهل دل را میشنوی، نگو خطاست؛ خطا در سخنناشناسی توست. پس به ندای درونت و به حرف دلآگاهان گوش بسپار. حافظ میگوید سرش به دنیا و آخرت فرود نمیآید و هرگز به کار جهان توجهی نداشته، اما روی یار جهان را در چشمش آراسته است. او آتشی دارد که هرگز نمیمیرد و از همین رو در دیر مغان عزیز است. بیت شاهد فال تو بیت پایانی است: دیشب ندای عشق تو را در اندرونم دادند و فضای سینه حافظ هنوز پر از صداست. این بیت نشانه الهامی است که به تازگی در دلت افتاده؛ شوقی که نباید خاموشش کنی. آن صدا تو را به راهی میخواند که با جانت هماهنگ است.
راهنمایی برای نیت شما
به آن صدای درونی که این روزها تو را به سویی میخواند اعتماد کن و آن را با بهانههای منطقی خاموش نکن. با یکی از اهل دل که تو را میفهمد دربارهاش حرف بزن. لحظههایی از روز را به سکوت، موسیقی یا دعا اختصاص بده تا روشنتر بشنوی چه میخواهی.