دیوان حافظ · غزل ۲۲۰
فال حافظ غزل ۲۲۰: از دیده خون دل همه بر روی ما رود
مضمون: اشک صادق و صفا
از دیده خون دل همه بر روی ما رود
بر روی ما ز دیده چه گویم چهها رود
ما در درون سینه هوایی نهفتهایم
بر باد اگر رود دل ما زان هوا رود
خورشید خاوری کند از رشک جامه چاک
گر ماه مهرپرور من در قبا رود
بر خاک راه یار نهادیم روی خویش
بر روی ما رواست اگر آشنا رود
◆ بیت شاهد فال
سیل است آب دیده و هر کس که بگذرد
گر خود دلش ز سنگ بود هم ز جا رود
ما را به آب دیده شب و روز ماجراست
زان رهگذر که بر سر کویش چرا رود
حافظ به کوی میکده دایم به صدق دل
چون صوفیان صومعهدار از صفا رود
معنی واژههای دشوار
- هوا
- میل و آرزو، عشق؛ نیز هوای تنفس
- خورشید خاوری
- خورشید مشرق، آفتاب برآمده
- جامه چاک کردن
- دریدن جامه از غم یا رشک
- قبا
- جامه بلند جلوباز
- ماجرا
- گفتوگو و گلایه، کشمکش
- صومعه
- عبادتگاه و خلوتگاه زاهدان و صوفیان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از اشکی میگوید که خون دل را بر روی میآورد و سیلی است که هر کس از کنارش بگذرد، حتی اگر دلش از سنگ باشد، از جا کنده میشود. این فال نشان میدهد که دلت این روزها آکنده از شوق یا اندوهی عمیق است و احساسی را در سینه پنهان داری. حافظ میگوید ما در درون سینه هوایی نهفتهایم و اگر دل بر باد رود، از همان هوا میرود. بیت شاهد اما راه را نشان میدهد: روی خود را بر خاک راه یار نهادیم و رواست که آشنا بر روی ما گام بگذارد. یعنی فروتنی و افتادگی در برابر آنچه دوستش داری، سرانجام دل او را نرم میکند. صداقت اشک تو بیاثر نمیماند. در بیت پایانی نیز حافظ با صدق دل و صفای صوفیان به کوی میکده میرود؛ پس پاکی نیت مهمترین سرمایه توست. در روزهای آینده، اگر احساست را با صداقت و بیریا نشان دهی، حتی دلهای سخت نیز به سویت نرم میشوند.
راهنمایی برای نیت شما
احساست را پنهان نکن، اما آن را با آرامش و فروتنی بیان کن. اگر کسی از تو دور است، با مهربانی و بدون غرور گام نخست را بردار. اشک و اندوه را سرکوب نکن؛ گاهی گریستن دل را سبک میکند. نیتت را پاک نگه دار و بدان که صداقت، دیر یا زود راه خود را به دلها مییابد.