دیوان حافظ · غزل ۲۳۰
فال حافظ غزل ۲۳۰: اگر به باده مشکین دلم کشد شاید
مضمون: امید به کرم
اگر به باده مشکین دلم کشد شاید
که بوی خیر ز زهد ریا نمیآید
جهانیان همه گر منع من کنند از عشق
من آن کنم که خداوندگار فرماید
طمع ز فیض کرامت مبر که خلق کریم
گنه ببخشد و بر عاشقان ببخشاید
◆ بیت شاهد فال
مقیم حلقه ذکر است دل بدان امید
که حلقهای ز سر زلف یار بگشاید
تو را که حسن خداداده هست و حجله بخت
چه حاجت است که مشاطهات بیاراید
چمن خوش است و هوا دلکش است و می بیغش
کنون به جز دل خوش هیچ در نمیباید
جمیلهایست عروس جهان ولی هش دار
که این مخدره در عقد کس نمیآید
به لابه گفتمش ای ماهرخ چه باشد اگر
به یک شکر ز تو دلخستهای بیاساید
به خنده گفت که حافظ خدای را مپسند
که بوسه تو رخ ماه را بیالاید
معنی واژههای دشوار
- زهد ریا
- پارسایی ظاهری و دروغین
- فیض کرامت
- بخشش و لطف بزرگوارانه
- حلقه ذکر
- جمع درویشان که دایرهوار ذکر میگویند
- حجله
- اتاق آراسته عروس
- مشاطه
- آرایشگر عروس
- مخدره
- زن پردهنشین و پوشیده
- لابه
- زاری و التماس
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از ریاکاری دلزده است و میگوید بوی خیر از زهد ریا نمیآید. او اعلام میکند که اگر همه جهانیان او را از عشق منع کنند، همان میکند که خداوندگار فرماید. بیت شاهد پیامی سرشار از امید برای توست: از فیض کرامت طمع مبر، که کریم گناه را میبخشد و بر عاشقان رحمت میآورد. یعنی اگر از خطا یا کوتاهی گذشته نگرانی، درِ بخشش و فرصت دوباره بسته نیست. حافظ میگوید دل در حلقه ذکر مقیم است به امید آنکه حلقهای از زلف یار گشوده شود؛ پیوند معنوی تو کلید گره کار است. او به زیبارویی که حسن خدادادی دارد میگوید نیازی به مشاطه نیست؛ تو نیز نیازی به ظاهرسازی نداری. حافظ همچنین هشدار میدهد که عروس جهان زیباست، اما در عقد کسی نمیماند؛ پس دل به دنیا مبند. چمن خوش است و هوا دلکش و جز دل خوش چیزی نمیباید. در روزهای آینده، با دلی شاد و امید به لطف، کارهایت سامان میگیرد.
راهنمایی برای نیت شما
از اشتباههای گذشته ناامید نشو؛ همیشه فرصت جبران هست. با خودت و دیگران صادق باش و از ظاهرسازی بپرهیز. به ارزشهای درونیات تکیه کن، نه به آرایش بیرونی. دلت را شاد نگه دار و از لحظههای خوش امروز بهره ببر، اما به آنچه ناپایدار است بیش از اندازه دل نبند.