دیوان حافظ · غزل ۲۵
فال حافظ غزل ۲۵: شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست
مضمون: گذرایی جهان و خوشدلی
شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست
صلای سرخوشی ای صوفیان بادهپرست
اساس توبه که در محکمی چو سنگ نمود
ببین که جام زجاجی چه طرفهاش بشکست
بیار باده که در بارگاه استغنا
چه پاسبان و چه سلطان چه هوشیار و چه مست
از این رباط دو در چون ضرورت است رحیل
رواق و طاق معیشت چه سربلند و چه پست
مقام عیش میسر نمیشود بیرنج
بلی به حکم بلا بستهاند عهد الست
به هست و نیست مرنجان ضمیر و خوش میباش
که نیستیست سرانجام هر کمال که هست
◆ بیت شاهد فال
شکوه آصفی و اسب باد و منطق طیر
به باد رفت و از او خواجه هیچ طرف نبست
به بال و پر مرو از ره که تیر پرتابی
هوا گرفت زمانی ولی به خاک نشست
زبان کلک تو حافظ چه شکر آن گوید
که گفته سخنت میبرند دست به دست
معنی واژههای دشوار
- گل حمرا
- گل سرخ
- صلا
- بانگ دعوت به بزم یا سفره
- زجاجی
- شیشهای
- طرفه
- شگفت و عجیب
- بارگاه استغنا
- درگاه بینیازی؛ درگاه الهی
- رباط دو در
- کاروانسرای دو در؛ کنایه از دنیا با در تولد و مرگ
- رحیل
- کوچ کردن، سفر
- منطق طیر
- زبان پرندگان که سلیمان میدانست
تفسیر فال
ای صاحب فال، غزل با شکفتن گل سرخ و مستی بلبل آغاز میشود و صلای شادی به صوفیان داده میشود. حافظ میگوید توبهای که چون سنگ محکم مینمود، با یک جام شیشهای شکست؛ یعنی گاهی تصمیمهایی که خیال میکنیم تغییرناپذیرند، در برابر زیبایی زندگی رنگ میبازند. در بارگاه بینیازی، پاسبان و سلطان و هوشیار و مست یکساناند. جهان کاروانسرایی با دو در است و کوچ از آن ناگزیر، پس چه فرقی میکند ایوان معیشت بلند باشد یا پست؟ حافظ یادآوری میکند که شادی بیرنج به دست نمیآید. بیت شاهد فال تو این است: ذهنت را از بود و نبود رنجه مکن و خوش باش، که پایان هر کمالی نیستی است. حتی شکوه آصف و اسب باد و زبان پرندگان سلیمان به باد رفت. این فال تو را از دلبستگی بیش از اندازه به داشتهها و نگرانی از نداشتهها رها میکند. تیری که پرتاب شود، زمانی در هوا میماند و سرانجام به خاک مینشیند؛ پس با غرور پرواز نکن و از راه بیرون نرو.
راهنمایی برای نیت شما
این روزها نگرانی درباره سود و زیان را کمی کنار بگذار و از آنچه داری لذت ببر. به یاد داشته باش که موفقیت و شکست هر دو گذرا هستند. اگر به جایگاهی رسیدهای، فروتن بمان؛ و اگر چیزی از دست دادهای، آن را پایان دنیا ندان. سختی امروز بخشی از راه شادی است.