دیوان حافظ · غزل ۲۶۷
فال حافظ غزل ۲۶۷: ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس
مضمون: عشق جدی است
ای صبا گر بگذری بر ساحل رود ارس
بوسه زن بر خاک آن وادی و مشکین کن نفس
منزل سلمی که بادش هر دم از ما صد سلام
پر صدای ساربانان بینی و بانگ جرس
محمل جانان ببوس آنگه به زاری عرضه دار
کز فراقت سوختم ای مهربان فریاد رس
من که قول ناصحان را خواندمی قول رباب
گوشمالی دیدم از هجران که اینم پند بس
عشرت شبگیر کن می نوش کاندر راه عشق
شبروان را آشناییهاست با میر عسس
عشقبازی کار بازی نیست ای دل سر بباز
زان که گوی عشق نتوان زد به چوگان هوس
◆ بیت شاهد فال
دل به رغبت میسپارد جان به چشم مست یار
گر چه هشیاران ندادند اختیار خود به کس
طوطیان در شکرستان کامرانی میکنند
و از تحسر دست بر سر میزند مسکین مگس
نام حافظ گر برآید بر زبان کلک دوست
از جناب حضرت شاهم بس است این ملتمس
معنی واژههای دشوار
- سلمی
- نام معشوقی در شعر عرب؛ کنایه از محبوب
- جرس
- زنگ کاروان
- محمل
- کجاوهای که بر شتر میبندند
- ناصحان
- پنددهندگان، نصیحتگران
- رباب
- سازی زهی
- شبگیر
- سحرگاه؛ پیش از سپیده
- میر عسس
- سردار شبگردان و نگهبانان شب
- کلک
- قلم
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از صبا میخواهد اگر بر ساحل رود ارس گذشت، بر خاک آن وادی بوسه بزند و نفسش را مشکین کند. منزل یار را پر از صدای ساربانان و بانگ جرس میبیند و از صبا میخواهد محمل جانان را ببوسد و با زاری بگوید که از فراقش سوخته است. او اعتراف میکند که روزگاری پند ناصحان را به بازی میگرفت و همچون نغمه رباب میشنید، تا آنکه هجران گوشش را مالید و همین پند برایش بس شد. بیت شاهد این فال هشداری روشن و جدی است: عشقبازی کار بازی نیست؛ ای دل، سر بباز، زیرا گوی عشق را نمیتوان با چوگان هوس زد. یعنی آنچه در دل داری با نیمهدلی و هوسهای گذرا به دست نمیآید. اگر به راستی خواهان آنی، باید از جان مایه بگذاری و تعهدت را جدی بگیری. حافظ میگوید شبروان راه عشق با میر عسس آشنایی دارند؛ کسی که با صداقت قدم بردارد، راههای بسته برایش گشوده میشود.
راهنمایی برای نیت شما
این فال از تو تعهد میخواهد، نه هوس. اگر کاری یا رابطهای برایت ارزش دارد، با تمام وجود و مسئولیت وارد آن شو و آن را سرگرمی گذرا ندان. از تجربههای تلخ گذشته درس بگیر و پند دلسوزان را جدی بشنو. پیامی را که مدتهاست در دل داری، صادقانه برسان.