دیوان حافظ · غزل ۲۷۳
فال حافظ غزل ۲۷۳: اگر رفیق شفیقی درست‌پیمان باش
مضمون: دوستی درست‌پیمان
اگر رفیق شفیقی درست‌پیمان باش
حریف خانه و گرمابه و گلستان باش
◆ بیت شاهد فال
شکنج زلف پریشان به دست باد مده
مگو که خاطر عشاق گو پریشان باش
گرت هواست که با خضر همنشین باشی
نهان ز چشم سکندر چو آب حیوان باش
زبور عشق نوازی نه کار هر مرغی است
بیا و نوگل این بلبل غزل‌خوان باش
طریق خدمت و آیین بندگی کردن
خدای را که رها کن به ما و سلطان باش
دگر به صید حرم تیغ برمکش زنهار
وز آن که با دل ما کرده‌ای پشیمان باش
تو شمع انجمنی یک‌زبان و یک‌دل شو
خیال و کوشش پروانه بین و خندان باش
کمال دل‌بری و حسن در نظربازی است
به شیوه نظر از نادران دوران باش
خموش حافظ و از جور یار ناله مکن
تو را که گفت که در روی خوب حیران باش؟
معنی واژه‌های دشوار
- شفیق
- مهربان و دلسوز
- درست‌پیمان
- وفادار به عهد و پیمان
- حریف
- همدم و همنشین
- شکنج
- پیچ و چین زلف
- خضر
- پیامبری که به آب حیات دست یافت
- سکندر
- اسکندر که در طلب آب حیات ناکام ماند
- صید حرم
- شکار در حرم که حرام است
- نظربازی
- نگریستن عاشقانه به زیبایی
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل درسی شیرین درباره دوستی و وفاست. حافظ در مطلع می‌گوید اگر رفیق مهربانی هستی، درست‌پیمان باش و در خانه و گرمابه و گلستان همراه بمان. این بیت شاهد فال توست و از تو می‌خواهد در پیوندهایت، چه دوستی و چه عشق و چه همکاری، استوار و قابل اعتماد باشی. حافظ از یار می‌خواهد شکنج زلفش را به دست باد ندهد و نگوید بگذار خاطر عاشقان پریشان باشد؛ یعنی بی‌پروایی در رابطه دل‌ها را می‌آزارد. او یادآوری می‌کند که اگر می‌خواهی با خضر همنشین شوی، چون آب حیات از چشم سکندر نهان باش؛ گاهی ارزشمندترین چیزها در پنهان‌کاری و فروتنی حفظ می‌شوند. شاعر از یار می‌خواهد شمع انجمن باشد، یک‌زبان و یک‌دل، و کوشش پروانه را ببیند و خندان باشد. در پایان، خود را به خاموشی فرامی‌خواند؛ چه کسی گفته بود در روی خوب حیران باش؟ وفای تو امروز، پایه اعتماد و شادی فردای توست.
راهنمایی برای نیت شما
در این روزها رفیقی باش که می‌شود به او تکیه کرد؛ به قول‌هایت عمل کن و در شادی و سختی کنار دوستانت بمان. با احساسات دیگران بی‌پروا رفتار نکن. برخی برنامه‌ها و داشته‌هایت را از چشم حسودان دور نگه دار. یک‌دل و یک‌زبان بودن، تو را محبوب و ماندگار می‌کند.