دیوان حافظ · غزل ۳۴۱
فال حافظ غزل ۳۴۱: گر من از سرزنش مدعیان اندیشم
مضمون: آزادگی از سرزنش دیگران
گر من از سرزنش مدعیان اندیشم
شیوه مستی و رندی نرود از پیشم
زهد رندان نوآموخته راهی به دهیست
من که بدنام جهانم چه صلاح اندیشم؟
شاه شوریدهسران خوان من بیسامان را
زان که در کمخردی از همه عالم بیشم
بر جبین نقش کن از خون دل من خالی
تا بدانند که قربان تو کافرکیشم
اعتقادی بنما و بگذر بهر خدا
تا در این خرقه ندانی که چه نادرویشم
شعر خونبار من ای باد بدان یار رسان
که ز مژگان سیه بر رگ جان زد نیشم
من اگر باده خورم ور نه چه کارم با کس؟
حافظ راز خود و عارف وقت خویشم
◆ بیت شاهد فال
معنی واژههای دشوار
- مدعی
- ادعاکننده؛ رقیب و خردهگیر
- نوآموخته
- تازهکار، کسی که تازه چیزی آموخته
- شوریدهسر
- آشفتهحال، دیوانه عشق
- جبین
- پیشانی
- کافرکیش
- بیدین، پیرو آیین کفر
- نادرویش
- کسی که درویش راستین نیست
- عارف وقت
- کسی که قدر لحظه را میشناسد و حال خود را درمییابد
- نیش
- نیشتر، تیغ رگزنی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از کسی میگوید که اگر از سرزنش مدعیان بیندیشد، هرگز راه خود را پیش نخواهد برد. شاید تو نیز این روزها نگران حرف دیگرانی و این نگرانی مانع تصمیمگیریات شده است. شاعر با طنز میگوید زهد رندان نوآموخته راهی به دهی است؛ یعنی کسانی که تازه راه را آموختهاند ادعای بسیار دارند، اما من که بدنام جهانم دیگر در اندیشه نام نیک ظاهری نیستم. او از یار میخواهد که بر جبینش از خون دل خالی نقش کند تا همه بدانند قربانی اوست. بیت شاهد فال تو اعلام استقلالی آرام است: اگر باده بخورم یا نخورم، مرا با کسی چه کار؟ حافظ راز خود و عارف وقت خویشم. این بیت تو را به خودآگاهی و زندگی در لحظه دعوت میکند. فال تو میگوید راز درونت را خودت بهتر از هر کسی میشناسی؛ پس به جای داوری دیگران، به ندای دلت گوش کن و وقت خود را دریاب.
راهنمایی برای نیت شما
سرزنش دیگران را معیار تصمیمهایت قرار نده. اگر راهی را با آگاهی و نیت پاک برگزیدهای، با آرامش ادامه بده. در امور دیگران هم دخالت مکن و داوری را به اهلش بسپار. وقت امروز را دریاب و رازهای دلت را برای خودت نگه دار.