پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۲۸۵

فال حافظ غزل ۲۸۵: در عهد پادشاه خطابخش جرم‌پوش

مضمون: رازداری و بخشش

در عهد پادشاه خطابخش جرم‌پوش

حافظ قرابه‌کش شد و مفتی پیاله‌نوش

صوفی ز کنج صومعه با پای خم نشست

تا دید محتسب که سبو می‌کشد به دوش

احوال شیخ و قاضی و شرب الیهودشان

کردم سؤال صبحدم از پیر می‌فروش

گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی

درکش زبان و پرده نگه دار و می بنوش

◆ بیت شاهد فال

ساقی بهار می‌رسد و وجه می نماند

فکری بکن که خون دل آمد ز غم به جوش

عشق است و مفلسی و جوانی و نوبهار

عذرم پذیر و جرم به ذیل کرم بپوش

تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟

پروانه مراد رسید ای محب خموش

ای پادشاه صورت و معنی که مثل تو

نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش

چندان بمان که خرقه ازرق کند قبول

بخت جوانت از فلک پیر ژنده پوش

شنیدن ۱۲ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

قرابه‌کش
کسی که شیشه بزرگ شراب را حمل می‌کند؛ باده‌نوش
مفتی
فقیهی که فتوای شرعی می‌دهد
محتسب
مأمور نظارت بر اجرای احکام شرع و بازار
شرب الیهود
باده‌نوشی پنهانی، چنان‌که از دید دیگران مخفی بماند
وجه
پول و هزینه، دستمایه
ذیل کرم
دامن بخشش و بزرگواری
پروانه
اجازه‌نامه و فرمان؛ نیز حشره گرد شمع
خرقه ازرق
جامه کبود صوفیان؛ اینجا کنایه از آسمان

تفسیر فال

ای صاحب فال، حافظ در این غزل روزگاری را توصیف می‌کند که در سایه پادشاهی خطابخش و جرم‌پوش، ریاکاران هم نقاب انداخته‌اند؛ مفتی پیاله‌نوش شده و صوفی از کنج صومعه بیرون آمده است. وقتی از پیر می‌فروش درباره احوال شیخ و قاضی می‌پرسد، پاسخی می‌شنود که کلید فال توست: هر سخنی گفتنی نیست، حتی اگر محرم باشی؛ زبان درکش و پرده نگه دار. گویا از ماجرایی یا از کسی چیزهایی می‌دانی که گفتنش وسوسه‌ات می‌کند. این فال به تو توصیه می‌کند رازدار باشی و آبروی دیگران را نگه داری. حافظ در ادامه از تنگدستی و جوانی و نوبهار می‌گوید و عذر می‌خواهد که جرمش به دامن کرم پوشیده شود؛ یعنی خودت نیز به بخشش و چشم‌پوشی دیگران نیاز داری. بیت دیگری مژده می‌دهد که پروانه مراد رسیده است، پس مانند شمع زبان‌آوری مکن و خاموش باش. گاهی بهترین راه رسیدن به خواسته، سکوت به‌جا و صبر بی‌ادعاست. آنچه می‌خواهی نزدیک است؛ با پرحرفی آن را از دست نده.

راهنمایی برای نیت شما

این روزها کمتر بگو و بیشتر ببین. اگر رازی به تو سپرده‌اند یا از خطای کسی باخبری، پرده‌داری کن. در گرفتاری مالی، از کسی که اهل کرم است با فروتنی کمک بخواه و شرمنده نباش. درباره خواسته‌ات پیش همه سخن مگو تا کار به ثمر برسد؛ سکوت گاهی محکم‌ترین پشتوانه است.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال