دیوان حافظ · غزل ۲۹
فال حافظ غزل ۲۹: ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟
مضمون: بیداری و هشیاری
ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟
خم گو سر خود گیر که خمخانه خراب است
گر خمر بهشت است بریزید که بیدوست
هر شربت عذبم که دهی عین عذاب است
افسوس که شد دلبر و در دیده گریان
تحریر خیال خط او نقش بر آب است
بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود
زین سیل دمادم که در این منزل خواب است
◆ بیت شاهد فال
معشوق عیان میگذرد بر تو ولیکن
اغیار همیبیند از آن بسته نقاب است
گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید
در آتش شوق از غم دل غرق گلاب است
سبز است در و دشت بیا تا نگذاریم
دست از سر آبی که جهان جمله سراب است
در کنج دماغم مطلب جای نصیحت
کاین گوشه پر از زمزمه چنگ و رباب است
حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز
بس طور عجب لازم ایام شباب است
معنی واژههای دشوار
- پروا
- اعتنا و توجه
- خمر
- شراب
- عذب
- گوارا و شیرین
- تحریر
- نگاشتن، نوشتن
- نقش بر آب
- بیدوام و بیاثر
- دمادم
- پیاپی، پیدرپی
- اغیار
- بیگانگان، رقیبان
- رباب
- سازی زهی و کمانی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل چنان در خیال یار غرق است که پروای شراب ندارد و میگوید اگر خمر بهشت هم باشد بی دوست عذاب است. او افسوس میخورد که دلبر رفت و نقش خیالش در دیده گریان چون نقش بر آب است. اما بیت شاهد فال تو بانگ بیداری است: ای دیده بیدار شو، که در این منزل خواب نمیتوان از سیل پیاپی ایمن بود. این بیت به تو هشدار میدهد که غفلت در این روزها هزینه دارد و رویدادها پشت سر هم میآیند؛ باید چشم باز و آماده باشی. حافظ در بیت بعد رازی را میگوید: معشوق آشکارا از کنارت میگذرد، اما چون اغیار میبینند، نقاب بسته است. یعنی فرصت یا پاسخی که میجویی همین نزدیکی است و تنها چشم بیدار آن را میشناسد. او همچنین دعوت میکند که در و دشت سبز است، دست از سر آب برنداریم، که جهان سراسر سراب است. پس آنچه حقیقی است بشناس و محکم نگه دار.
راهنمایی برای نیت شما
این روزها هوشیارتر از همیشه باش: پیامها، قرارها و جزئیات کارهایت را با دقت پیگیری کن. فرصت خوب ممکن است بیسروصدا از کنارت بگذرد، پس چشمت را باز نگه دار. میان آنچه واقعی و ماندگار است و آنچه فقط جلوه دارد فرق بگذار و اولی را رها نکن.