دیوان حافظ · غزل ۳۰
فال حافظ غزل ۳۰: زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست
مضمون: عشق و پاکی نیت
زلفت هزار دل به یکی تار مو ببست
راه هزار چاره‌گر از چارسو ببست
تا عاشقان به بوی نسیمش دهند جان
بگشود نافه‌ای و در آرزو ببست
شیدا از آن شدم که نگارم چو ماه نو
ابرو نمود و جلوه‌گری کرد و رو ببست
ساقی به چند رنگ می اندر پیاله ریخت
این نقش‌ها نگر که چه خوش در کدو ببست
یا رب چه غمزه کرد صراحی که خون خم
با نعره‌های قلقلش اندر گلو ببست
مطرب چه پرده ساخت که در پرده سماع
بر اهل وجد و حال در های‌وهو ببست
حافظ هر آن که عشق نورزید و وصل خواست
احرام طوف کعبه دل بی‌وضو ببست
◆ بیت شاهد فال
معنی واژه‌های دشوار
- چاره‌گر
- کسی که چاره و تدبیر می‌کند
- نافه
- کیسه مشک در ناف آهوی ختن
- نگار
- معشوق زیبا
- کدو
- کدوی خشک‌شده که در آن شراب می‌ریختند
- صراحی
- تنگ شراب گردن‌دراز
- قلقل
- صدای ریختن مایع از تنگ
- سماع
- شنیدن موسیقی؛ رقص و پایکوبی صوفیانه
- احرام
- نیت و پوشیدن جامه ویژه زیارت کعبه
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با تصویری شگفت می‌آغازد: زلف یار هزار دل را با یک تار مو بست و راه هزار چاره‌گر را از چهار سو بست. یعنی گاهی کاری چنان در گره افتاده که هیچ تدبیری کارگر نمی‌افتد. یار نافه‌ای گشود تا عاشقان به بوی نسیمش جان بدهند، اما در آرزو را بست؛ چون ماه نو ابرو نمود و جلوه کرد و باز رو پوشاند. این بازی پیدا و پنهان شدن، حال دلی است که امید می‌بیند و باز آن را گم می‌کند. سپس حافظ از ساقی و صراحی و مطرب می‌گوید که هر کدام با هنر خود دل‌ها را در بند کرده‌اند. بیت شاهد فال تو بیت پایانی است: هر کس عشق نورزید و وصل خواست، بی‌وضو احرام طواف کعبه دل بست. پیام روشن است: رسیدن بی‌مایه گذاشتن ممکن نیست. اگر آرزویی داری، باید با دلی پاک و تلاشی صادقانه برایش هزینه کنی. آنگاه گره‌ای که با یک تار مو بسته شده، با همان لطافت گشوده خواهد شد.
راهنمایی برای نیت شما
پیش از آنکه نتیجه را بخواهی، ببین آیا مقدماتش را فراهم کرده‌ای یا نه. برای خواسته‌ات وقت، دل و تلاش بگذار و میان‌بر نزن. نیتت را روشن و پاک کن و از روی هوس تصمیم نگیر. اگر کار گره خورده، با نرمی و حوصله سراغش برو، نه با زور.