دیوان حافظ · غزل ۳۰۴
فال حافظ غزل ۳۰۴: دارای جهان نصرت دین خسرو کامل
مضمون: اعتماد به روزی و عدل
دارای جهان نصرت دین خسرو کامل
یحیی بن مظفر ملک عالم عادل
ای درگه اسلام پناه تو گشاده
بر روی زمین روزنه جان و در دل
تعظیم تو بر جان و خرد واجب و لازم
انعام تو بر کون و مکان فایض و شامل
روز ازل از کلک تو یک قطره سیاهی
بر روی مه افتاد که شد حل مسائل
خورشید چو آن خال سیه دید به دل گفت
ای کاج که من بودمی آن هندوی مقبل
شاها فلک از بزم تو در رقص و سماع است
دست طرب از دامن این زمزمه مگسل
می نوش و جهان بخش که از زلف کمندت
شد گردن بدخواه گرفتار سلاسل
دور فلکی یکسره بر منهج عدل است
خوش باش که ظالم نبرد راه به منزل
◆ بیت شاهد فال
حافظ قلم شاه جهان مقسم رزق است
از بهر معیشت مکن اندیشه باطل
معنی واژه‌های دشوار
- دارا
- پادشاه، دارنده
- فایض
- فیض‌رسان و سرریزکننده
- کون و مکان
- هستی و جهان
- کلک
- قلم
- ای کاج
- ای کاش
- هندوی مقبل
- غلام سیاه نیک‌بخت؛ کنایه از خال
- سلاسل
- زنجیرها
- منهج
- راه روشن و آشکار
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل در ستایش شاه یحیی بن مظفر سروده شده و حافظ او را دارای جهان، نصرت دین و پادشاهی عادل می‌خواند که درگاهش پناه اسلام و روزنه جان و دل است. با تصویرهایی شگفت می‌گوید در روز ازل قطره‌ای سیاهی از قلم او بر روی ماه افتاد و خورشید آرزو کرد کاش آن خال سیاه بود. اما در میان این ستایش‌ها، دو پیام برای تو نهفته است. بیت شاهد می‌گوید گردش فلک یکسره بر راه عدل است، خوش باش که ظالم به منزل نمی‌رسد. اگر از بی‌عدالتی یا ستمی رنج می‌بری، این فال دلگرمی می‌دهد که حق سرانجام به جای خود می‌نشیند و ستم پایدار نمی‌ماند. پیام دوم در بیت پایانی است: قلم شاه روزی‌رسان است، پس برای معاش اندیشه باطل مکن. یعنی نگرانی بی‌پایان درباره رزق و روزی را کنار بگذار و به گشایش اعتماد کن. حافظ می‌گوید دست طرب را از دامن این زمزمه رها مکن؛ شاد باش و کارت را با دلی آسوده پیش ببر.
راهنمایی برای نیت شما
اگر حقی از تو ضایع شده، با آرامش و از راه درست پیگیرش باش و کینه را به دل راه نده. نگرانی مالی را به برنامه‌ریزی بدل کن: هزینه‌ها را بنویس، راه‌های درآمد را بسنج و باقی را به خدا بسپار. دلشوره، روزی را بیشتر نمی‌کند، اما کار پیوسته و امید، درها را باز می‌کند.