دیوان حافظ · غزل ۳۱۱
فال حافظ غزل ۳۱۱: عاشق روی جوانی خوش نوخاستهام
مضمون: عشق آشکار و بیریا
عاشق روی جوانی خوش نوخاستهام
وز خدا دولت این غم به دعا خواستهام
◆ بیت شاهد فال
عاشق و رند و نظربازم و میگویم فاش
تا بدانی که به چندین هنر آراستهام
شرمم از خرقه آلوده خود میآید
که بر او وصله به صد شعبده پیراستهام
خوش بسوز از غمش ای شمع که اینک من نیز
هم بدین کار کمربسته و برخاستهام
با چنین حیرتم از دست بشد صرفه کار
در غم افزودهام آنچ از دل و جان کاستهام
همچو حافظ به خرابات روم جامه قبا
بو که در بر کشد آن دلبر نوخاستهام
معنی واژههای دشوار
- نوخاسته
- تازهرسیده، جوانی که تازه بالیده است
- نظرباز
- کسی که از تماشای زیبایی لذت میبرد
- رند
- آزاده بیریا که به ظاهر و ملامت مردم اعتنا ندارد
- شعبده
- تردستی و نیرنگ، کار فریبنده
- پیراستن
- آراستن و مرتب کردن
- صرفه
- سود و صلاح، حساب سود و زیان
- خرابات
- میخانه؛ در عرفان، جایگاه رهایی از خودبینی
- قبا
- جامه بلند جلوباز
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل با صراحتی دلنشین میگوید عاشق روی جوانی نوخاسته است و این غم را خود به دعا از خدا خواسته است. یعنی دلبستگیای که در دل داری، باری تحمیلی نیست؛ آرزویی است که روزی برایش دعا کردهای. شاعر از خرقه آلوده و وصلههایی که به صد شعبده بر آن دوخته شرم دارد و ترجیح میدهد عاشق و رند و نظرباز بودنش را فاش بگوید تا اینکه پشت ظاهری ساختگی پنهان شود. این پیامی روشن برای توست: در کاری که پیش رو داری، صداقت با خود و دیگران از هر نقابی کارسازتر است. شاعر به شمع میگوید خوش بسوز، که من نیز کمر به همین کار بستهام؛ پس راه تو نیز راه همت و برخاستن است، نه نشستن و حسرت خوردن. هرچند گاهی حیرت چنان است که حساب سود و زیان از دست میرود، اما امید بیت پایانی زنده است: شاید آن دلبر نوخاسته تو را در بر کشد. آرزوی تازهات، اگر با دل پاک دنبالش کنی، دور از دسترس نیست.
راهنمایی برای نیت شما
آنچه را واقعاً میخواهی پنهان نکن و برای خوشایند دیگران ظاهرسازی مکن. اگر دلت به کار یا کسی تازه بسته شده، با صداقت و ادب قدم پیش بگذار. هزینه این راه را هم بپذیر، اما مراقب باش حیرت و هیجان حسابوکتاب زندگیات را به هم نریزد. کمر همت ببند و آرام و پیوسته پیش برو.