دیوان حافظ · غزل ۳۲۲
فال حافظ غزل ۳۲۲: خیال نقش تو در کارگاه دیده کشیدم
مضمون: طلب بی‌وقفه و صبر
خیال نقش تو در کارگاه دیده کشیدم
به صورت تو نگاری ندیدم و نشنیدم
اگرچه در طلبت هم عنان باد شمالم
به گرد سرو خرامان قامتت نرسیدم
امید در شب زلفت به روز عمر نبستم
طمع به دور دهانت ز کام دل ببریدم
به شوق چشمه نوشت چه قطره‌ها که فشاندم
ز لعل باده‌فروشت چه عشوه‌ها که خریدم
ز غمزه بر دل ریشم چه تیرها که گشادی
ز غصه بر سر کویت چه بارها که کشیدم
ز کوی یار بیار ای نسیم صبح غباری
که بوی خون دل ریش از آن تراب شنیدم
◆ بیت شاهد فال
گناه چشم سیاه تو بود و گردن دلخواه
که من چو آهوی وحشی ز آدمی برمیدم
چو غنچه بر سرم از کوی او گذشت نسیمی
که پرده بر دل خونین به بوی او بدریدم
به خاک پای تو سوگند و نور دیده حافظ
که بی رخ تو فروغ از چراغ دیده ندیدم
معنی واژه‌های دشوار
- کارگاه دیده
- چشم که چون کارگاه نقاشی تصویر می‌سازد
- هم‌عنان
- همراه و هم‌پا، دوشادوش
- باد شمال
- باد شمالی که خنک و تندرو است
- سرو خرامان
- سرو رونده؛ کنایه از قامت یار در حال راه رفتن
- چشمه نوش
- چشمه شیرین؛ کنایه از لب یار
- غمزه
- اشاره چشم و ابرو، ناز و کرشمه
- تراب
- خاک
- برمیدن
- رمیدن و گریختن
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل حکایت جست‌وجویی طولانی است. حافظ می‌گوید نقش خیال یار را در کارگاه دیده کشیده و نگاری چون او ندیده و نشنیده است. با آنکه هم‌عنان باد شمال در طلب دویده، به گرد سرو خرامان قامت یار نرسیده است. شاید تو نیز مدتی است برای خواسته‌ای می‌کوشی و هنوز به آن نرسیده‌ای. شاعر از قطره‌های اشکی که فشانده و عشوه‌هایی که خریده و بارهایی که بر سر کوی یار کشیده سخن می‌گوید؛ یعنی رنج تو دیده شده و بی‌حساب نیست. اما در میانه غزل، از نسیم صبح می‌خواهد غباری از کوی یار بیاورد. این بیت شاهد فال توست: گاهی رسیدن کامل دیر می‌شود، اما نشانه‌ای کوچک از مقصد، دل را زنده نگه می‌دارد. به همین نشانه‌ها دل خوش کن. حافظ در پایان به خاک پای یار سوگند می‌خورد که بی‌روی او چراغ دیده‌اش فروغی ندارد؛ پس هدفی که در دل داری، ارزش این همه چشم‌انتظاری را دارد.
راهنمایی برای نیت شما
اگر هنوز به خواسته‌ات نرسیده‌ای، تلاش‌هایت را بی‌ثمر ندان. نشانه‌های کوچک پیشرفت را ببین و یادداشت کن تا امیدت زنده بماند. شتاب را کنار بگذار، چون دویدن هم‌پای باد همیشه رساننده نیست. با صبر و پیوستگی، و بدون اینکه خود را فرسوده کنی، راهت را ادامه بده.