دیوان حافظ · غزل ۳۶۰
فال حافظ غزل ۳۶۰: گر از این منزل ویران به سوی خانه روم
مضمون: بازگشت و نذر شکرانه
گر از این منزل ویران به سوی خانه روم
دگر آنجا که روم عاقل و فرزانه روم
زین سفر گر به سلامت به وطن باز رسم
نذر کردم که هم از راه به میخانه روم
◆ بیت شاهد فال
تا بگویم که چه کشفم شد از این سیر و سلوک
به در صومعه با بربط و پیمانه روم
آشنایان ره عشق گرم خون بخورند
ناکسم گر به شکایت سوی بیگانه روم
بعد از این دست من و زلف چو زنجیر نگار
چند و چند از پی کام دل دیوانه روم
گر ببینم خم ابروی چو محرابش باز
سجده شکر کنم و از پی شکرانه روم
خرم آن دم که چو حافظ به تولای وزیر
سرخوش از میکده با دوست به کاشانه روم
معنی واژههای دشوار
- فرزانه
- دانا و خردمند
- نذر
- عهدی که با خدا برای انجام کاری میبندند
- سیر و سلوک
- طی مراحل راه عرفان
- صومعه
- عبادتگاه زاهدان و صوفیان
- ناکس
- فرومایه، پست
- تولا
- دوستی و پیروی
- کاشانه
- خانه، منزل
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل از سفری سخن میگوید که پایانش بازگشت به خانه است. حافظ میگوید اگر از این منزل ویران به سوی خانه بروم، دیگر عاقل و فرزانه خواهم رفت؛ یعنی تجربه سفر او را پخته کرده است. بیت شاهد امیدی روشن دارد: اگر از این سفر به سلامت به وطن بازرسم، نذر کردهام که از همان راه به میخانه بروم. این فال نوید بازگشت، به سرانجام رسیدن و شکرگزاری است. شاید در دورهای از دوری، دشواری یا آزمون هستی و دلنگران پایان کاری. حافظ میگوید پس از این سیر و سلوک، با بربط و پیمانه به در صومعه میرود تا بگوید چه چیزهایی بر او کشف شده است. او همچنین آیین جوانمردی را یادآوری میکند: اگر آشنایان راه عشق خونم را بخورند، ناکسم اگر به شکایت نزد بیگانه بروم. یعنی گلایه از نزدیکان را در جمع خودی حل کن. چون خم ابروی یار را دوباره ببیند، سجده شکر میکند. فال تو بشارت دیدار و آرامش پس از سفر است.
راهنمایی برای نیت شما
این دوره دشوار را مدرسهای برای پختگی بدان و درسهایش را یادداشت کن. اگر از نزدیکانت رنجیدهای، گله را مستقیم و با خودشان در میان بگذار، نه با غریبهها. نیت خیری برای پس از رسیدن به خواستهات در دل داشته باش و وقتی گشایش رسید، شکرگزاری را فراموش نکن.