پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۳۷۳

فال حافظ غزل ۳۷۳: خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم

مضمون: حاجت از قاضی حاجات

خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم

شطح و طامات به بازار خرافات بریم

سوی رندان قلندر به ره آورد سفر

دلق بسطامی و سجاده طامات بریم

تا همه خلوتیان جام صبوحی گیرند

چنگ صبحی به در پیر مناجات بریم

با تو آن عهد که در وادی ایمن بستیم

همچو موسی ارنی گوی به میقات بریم

کوس ناموس تو بر کنگره عرش زنیم

علم عشق تو بر بام سماوات بریم

خاک کوی تو به صحرای قیامت فردا

همه بر فرق سر از بهر مباهات بریم

ور نهد در ره ما خار ملامت زاهد

از گلستانش به زندان مکافات بریم

شرممان باد ز پشمینه آلوده خویش

گر بدین فضل و هنر نام کرامات بریم

قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند

بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم

فتنه می‌بارد از این سقف مقرنس برخیز

تا به میخانه پناه از همه آفات بریم

در بیابان فنا گم شدن آخر تا کی

ره بپرسیم مگر پی به مهمات بریم

حافظ آب رخ خود بر در هر سفله مریز

حاجت آن به که بر قاضی حاجات بریم

◆ بیت شاهد فال

شنیدن ۱۰ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

شطح
سخنان به ظاهر خلاف شرع که عارفان در حال وجد گویند
طامات
سخنان گزاف و ادعاهای بی‌پایه
قلندر
درویش بی‌قید و وارسته از آداب ظاهر
ارنی
مرا بنمای؛ درخواست موسی از خدا برای دیدار
میقات
وعده‌گاه، زمان و مکان دیدار
مباهات
نازش و فخر کردن
مقرنس
آراسته به نقش‌های پله‌پله؛ کنایه از آسمان
سفله
فرومایه، پست

تفسیر فال

ای صاحب فال، حافظ در این غزل همراهان را به برخاستن و دگرگونی می‌خواند: برخیز تا خرقه صوفی را به خرابات ببریم و شطح و طامات را به بازار خرافات. او از ظاهرسازی و ادعاهای بی‌پشتوانه خسته است و می‌خواهد با دلی صادق، چون موسی که در وادی ایمن ارنی گفت، به میعادگاه دوست برود. حافظ یادآوری می‌کند که اگر دل قدر وقت را نشناسد و کاری نکند، از حاصل عمر بس خجالت خواهیم برد؛ پس زمان را دریاب. او می‌گوید از این سقف مقرنس فتنه می‌بارد، برخیز تا از همه آفات به میخانه پناه ببریم؛ یعنی در آشوب روزگار، پناهگاهی امن برای دلت بجوی. تا کی در بیابان فنا گم شویم؟ راه را بپرسیم تا به کارهای مهم پی ببریم. بیت شاهد فال تو اندرزی ارجمند است: حافظ، آبروی خود را بر در هر فرومایه مریز؛ بهتر است حاجتت را نزد قاضی حاجات ببری. این فال می‌گوید خواسته‌ات را از کسی بخواه که سزاوار است، و در نهایت به خداوند توکل کن.

راهنمایی برای نیت شما

برای رسیدن به خواسته‌ات، آبرویت را نزد هر کسی خرج نکن؛ از آدم‌های درست و شایسته کمک بخواه و دلت را به لطف خدا بسپار. وقتت را قدر بدان و کار مهمی را که مدت‌ها عقب انداخته‌ای امروز آغاز کن. اگر راه را نمی‌دانی، از اهلش بپرس.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال