دیوان حافظ · غزل ۳۸۰
فال حافظ غزل ۳۸۰: بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم
مضمون: تسلیم و یافتن قدردان
بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم
که من دل‌شده این ره نه به خود می‌پویم
در پس آینه طوطی‌صفتم داشته‌اند
آن چه استاد ازل گفت بگو می‌گویم
من اگر خارم و گر گل چمن‌آرایی هست
که از آن دست که او می‌کشدم می‌رویم
دوستان عیب من بی‌دل حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم
◆ بیت شاهد فال
گر چه با دلق ملمع می گلگون عیب است
مکنم عیب کزو رنگ ریا می‌شویم
خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است
می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم
حافظم گفت که خاک در میخانه مبوی
گو مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم
معنی واژه‌های دشوار
- دل‌شده
- عاشق، دل از دست داده
- طوطی‌صفت
- مانند طوطی که پشت آینه سخن گفتن می‌آموزد
- استاد ازل
- آفریدگار، تقدیرکننده از روز نخست
- دلق ملمع
- خرقه رنگارنگ و چندپاره
- صاحب نظر
- اهل بصیرت و شناسای زیبایی و ارزش
- می‌مویم
- مویه می‌کنم، زاری و ناله می‌کنم
- مشک ختن
- مشک خوشبوی سرزمین ختن
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل بارها گفته را باز می‌گوید: من دل‌شده این راه را به اختیار خود نمی‌پیمایم. او خود را طوطی‌ای می‌بیند که پشت آینه نشانده‌اند و هرچه استاد ازل گفت، همان را بازمی‌گوید. خار باشد یا گل، چمن‌آرایی هست که او را از هر دست که بخواهد می‌رویاند. این تصویر یعنی پذیرش آرام اینکه دستی بزرگ‌تر کار تو را می‌گرداند. اما بیت شاهد فال امیدی روشن دارد: دوستان، عیب من حیران را مکنید، گوهری دارم و در پی صاحب‌نظری هستم. شاید احساس می‌کنی توانایی‌ها یا ارزش‌هایت دیده نمی‌شود و اطرافیان تو را درست نمی‌شناسند. این فال می‌گوید گوهرت واقعی است و تنها باید چشمی بینا و قدرشناس آن را ببیند. خنده و گریه عاشقان از جای دیگری است؛ پس از سوز شب‌ها و ناله‌های سحرگاه نترس. صبر کن و گوهرت را به جای درستی عرضه کن، که قدردانش در راه است.
راهنمایی برای نیت شما
ارزش خود را با نگاه کسانی که تو را نمی‌شناسند نسنج. به جای دلگیری از بی‌توجهی، به دنبال جمع، کار یا شخصی باش که توانایی‌ات را می‌فهمد. آنچه از دستت برمی‌آید انجام بده و باقی را به تقدیر و زمان بسپار. سرزنش دیگران را با آرامش بشنو و از مسیر خود بیرون نرو.