دیوان حافظ · غزل ۳۸۷
فال حافظ غزل ۳۸۷: شاه شمشادقدان خسرو شیریندهنان
مضمون: مهرورزی و پرهیز از پیمانشکنان
شاه شمشادقدان خسرو شیریندهنان
که به مژگان شکند قلب همه صفشکنان
مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرینسخنان
تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟
بنده من شو و برخور ز همه سیمتنان
کمتر از ذره نهای پست مشو مهر بورز
تا به خلوتگه خورشید رسی چرخزنان
◆ بیت شاهد فال
بر جهان تکیه مکن ور قدحی می داری
شادی زهرهجبینان خور و نازکبدنان
پیر پیمانهکش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمانشکنان
دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان
با صبا در چمن لاله سحر میگفتم
که شهیدان کهاند این همه خونینکفنان
گفت حافظ من و تو محرم این راز نهایم
از می لعل حکایت کن و شیریندهنان
معنی واژههای دشوار
- شمشادقد
- بلندقامت و خوشاندام مانند درخت شمشاد
- قلب
- میانه سپاه؛ با ایهام به دل
- صفشکن
- دلاوری که صف دشمن را درهم میشکند
- سیمتن
- سپیداندام، کسی که تنی چون نقره دارد
- زهرهجبین
- زیبارویی با پیشانی درخشان چون ستاره ناهید
- پیمانهکش
- بادهنوش، نوشنده پیمانه
- اهرمن
- دیو، مظهر بدی و پلیدی
- محرم
- رازدار، آشنای راز
تفسیر فال
ای صاحب فال، در این غزل شاه شمشادقدان و خسرو شیریندهنان، مست از کنار حافظ میگذرد و نگاهی به درویش میاندازد و او را چشم و چراغ شیرینسخنان میخواند. اما مهمترین سخن این غزل در بیت شاهد است: تو کمتر از ذره نیستی، پست مشو و مهر بورز تا چرخزنان به خلوتگاه خورشید برسی. همانطور که ذره در پرتو خورشید میرقصد و بالا میرود، تو نیز با عشق و مهربانی از کوچکی و دلتنگی رها میشوی و به روشنایی میرسی. این فال تو را از خودکمبینی بازمیدارد و یادآوری میکند که ارزشت بیش از آن است که گمان میکنی. پیر پیمانهکش نیز پندی روشن داده است: از همنشینی با پیمانشکنان بپرهیز. دامن دوست را به دست آور، از دشمن بگسل و مرد یزدان شو تا از وسوسه اهرمنان آسوده بگذری. بر جهان ناپایدار تکیه مکن و شادیهای پاک امروز را دریاب. با مهرورزی، راه تو به سوی روشنی گشوده است.
راهنمایی برای نیت شما
خودت را کوچک نشمار و از ابراز محبت نترس؛ مهربانی تو را بالا میبرد. در کنار این، از کسانی که بارها قول دادهاند و عمل نکردهاند فاصله بگیر و دوستی را با کسانی ادامه بده که بر پیمانشان میمانند. بر دارایی و موقعیت ناپایدار تکیه مکن و از لحظههای خوش امروز بهره ببر.