پرش به محتوای اصلی
خواب‌نامه

دیوان حافظ · غزل ۳۸۷

فال حافظ غزل ۳۸۷: شاه شمشادقدان خسرو شیرین‌دهنان

مضمون: مهرورزی و پرهیز از پیمان‌شکنان

شاه شمشادقدان خسرو شیرین‌دهنان

که به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداخت

گفت ای چشم و چراغ همه شیرین‌سخنان

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟

بنده من شو و برخور ز همه سیم‌تنان

کمتر از ذره نه‌ای پست مشو مهر بورز

تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

◆ بیت شاهد فال

بر جهان تکیه مکن ور قدحی می داری

شادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش باد

گفت پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسل

مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم

که شهیدان که‌اند این همه خونین‌کفنان

گفت حافظ من و تو محرم این راز نه‌ایم

از می لعل حکایت کن و شیرین‌دهنان

شنیدن ۱۱ خوانش این غزل در گنجور

معنی واژه‌های دشوار

شمشادقد
بلندقامت و خوش‌اندام مانند درخت شمشاد
قلب
میانه سپاه؛ با ایهام به دل
صف‌شکن
دلاوری که صف دشمن را درهم می‌شکند
سیم‌تن
سپیداندام، کسی که تنی چون نقره دارد
زهره‌جبین
زیبارویی با پیشانی درخشان چون ستاره ناهید
پیمانه‌کش
باده‌نوش، نوشنده پیمانه
اهرمن
دیو، مظهر بدی و پلیدی
محرم
رازدار، آشنای راز

تفسیر فال

ای صاحب فال، در این غزل شاه شمشادقدان و خسرو شیرین‌دهنان، مست از کنار حافظ می‌گذرد و نگاهی به درویش می‌اندازد و او را چشم و چراغ شیرین‌سخنان می‌خواند. اما مهم‌ترین سخن این غزل در بیت شاهد است: تو کمتر از ذره نیستی، پست مشو و مهر بورز تا چرخ‌زنان به خلوتگاه خورشید برسی. همان‌طور که ذره در پرتو خورشید می‌رقصد و بالا می‌رود، تو نیز با عشق و مهربانی از کوچکی و دلتنگی رها می‌شوی و به روشنایی می‌رسی. این فال تو را از خودکم‌بینی بازمی‌دارد و یادآوری می‌کند که ارزشت بیش از آن است که گمان می‌کنی. پیر پیمانه‌کش نیز پندی روشن داده است: از همنشینی با پیمان‌شکنان بپرهیز. دامن دوست را به دست آور، از دشمن بگسل و مرد یزدان شو تا از وسوسه اهرمنان آسوده بگذری. بر جهان ناپایدار تکیه مکن و شادی‌های پاک امروز را دریاب. با مهرورزی، راه تو به سوی روشنی گشوده است.

راهنمایی برای نیت شما

خودت را کوچک نشمار و از ابراز محبت نترس؛ مهربانی تو را بالا می‌برد. در کنار این، از کسانی که بارها قول داده‌اند و عمل نکرده‌اند فاصله بگیر و دوستی را با کسانی ادامه بده که بر پیمانشان می‌مانند. بر دارایی و موقعیت ناپایدار تکیه مکن و از لحظه‌های خوش امروز بهره ببر.

گرفتن فال تازه

غزل‌های دیگر برای فال