دیوان حافظ · غزل ۴
فال حافظ غزل ۴: صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را
مضمون: مهرورزی به نرمی
صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را
که سر به کوه و بیابان تو دادهای ما را
شکرفروش که عمرش دراز باد چرا
تفقدی نکند طوطی شکرخا را؟
غرور حسنت اجازت مگر نداد ای گل
که پرسشی نکنی عندلیب شیدا را
به خلق و لطف توان کرد صید اهل نظر
به بند و دام نگیرند مرغ دانا را
◆ بیت شاهد فال
ندانم از چه سبب رنگ آشنایی نیست
سهیقدان سیهچشم ماهسیما را
چو با حبیب نشینی و باده پیمایی
به یاد دار محبان بادپیما را
جز این قدر نتوان گفت در جمال تو عیب
که وضع مهر و وفا نیست روی زیبا را
در آسمان نه عجب گر به گفته حافظ
سرود زهره به رقص آورد مسیحا را
معنی واژههای دشوار
- صبا
- باد ملایم بامدادی؛ پیامرسان عاشقان
- غزال رعنا
- آهوی خوشاندام؛ کنایه از معشوق زیبا
- تفقد
- دلجویی و احوالپرسی
- طوطی شکرخا
- طوطی شکرخوار؛ کنایه از شاعر شیرینسخن
- عندلیب شیدا
- بلبل شیفته؛ کنایه از عاشق
- سهیقدان
- بلندقامتان راستاندام
- بادپیما
- بیهودهکار؛ کسی که بیحاصل میکوشد
- زهره
- ستاره ناهید، مطرب فلک
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل پیامی به نرمی نسیم صبا میفرستد و از کسی گله میکند که زیبایی و غرورش او را از احوالپرسی عاشقان بازداشته است. اما گوهر غزل در بیت شاهد است: اهل نظر را با خلق خوش و مهربانی میتوان به دست آورد، نه با بند و دام؛ مرغ دانا هرگز در تله نمیافتد. این فال به تو میگوید اگر دلت در گرو کسی است یا میخواهی دل جمعی را به دست آوری، راهش اصرار و فشار و ترفند نیست، بلکه لطف و صبوری و صداقت است. شاید از سردی یا بیاعتنایی کسی دلگیر باشی و ندانی چرا رنگ آشنایی در رفتارش نیست؛ حافظ هم همین پرسش را دارد، اما گلهاش را با ادب و ظرافت بیان میکند. تو نیز دلخوریات را با زبانی نرم بگو. در روزهای پیش رو، رفتار مهربان تو کاری میکند که هیچ زوری نمیتواند، و دلی که امروز دور به نظر میرسد، به نرمی نزدیکتر میشود.
راهنمایی برای نیت شما
امروز به جای گلهگذاری تند یا اصرار، با مهربانی پیش برو. پیامی کوتاه و گرم بفرست و منتظر پاسخ فوری نباش. به یاد داشته باش که دوستان قدیمیات را در روزهای خوش فراموش نکنی. اگر رابطهای با تو سرد شده، نخست ببین خودت چه میتوانی بکنی و از سرزنش بپرهیز.