دیوان حافظ · غزل ۴۲۹
فال حافظ غزل ۴۲۹: ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
مضمون: غنیمت شمردن دم
ساقی بیا که شد قدح لاله پر ز می
طامات تا به چند و خرافات تا به کی؟
بگذر ز کبر و ناز که دیدهست روزگار
چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
هشیار شو که مرغ چمن مست گشت هان
بیدار شو که خواب عدم در پی است هی
◆ بیت شاهد فال
خوشنازکانه میچمی ای شاخ نوبهار
کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی
بر مهر چرخ و شیوه او اعتماد نیست
ای وای بر کسی که شد ایمن ز مکر وی
فردا شراب کوثر و حور از برای ماست
و امروز نیز ساقی مهروی و جام می
باد صبا ز عهد صبی یاد میدهد
جاندارویی که غم ببرد درده ای صبی
حشمت مبین و سلطنت گل که بسپرد
فراش باد هر ورقش را به زیر پی
درده به یاد حاتم طی جام یک منی
تا نامه سیاه بخیلان کنیم طی
زآن می که داد حسن و لطافت به ارغوان
بیرون فکند لطف مزاج از رخش به خوی
مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان
استاده است سرو و کمر بسته است نی
حافظ حدیث سحرفریب خوشت رسید
تا حد مصر و چین و به اطراف روم و ری
معنی واژههای دشوار
- طامات
- سخنان گزاف و ادعاهای بیپایه صوفیانه
- قیصر
- لقب پادشاهان روم
- کی
- لقب پادشاهان کیانی؛ پادشاه بزرگ
- دی
- ماه دهم سال، از ماههای زمستان
- کوثر
- نام رودی یا حوضی در بهشت
- عهد صبی
- روزگار کودکی
- فراش
- گسترنده فرش؛ خدمتکار
- یکمنی
- جامی بزرگ به گنجایش یک من
تفسیر فال
ای صاحب فال، غزل با بانگی بیدارکننده آغاز میشود: ساقی بیا که قدح لاله پر از می شد؛ طامات تا به چند و خرافات تا به کی؟ حافظ از گذر بیامان روزگار سخن میگوید. روزگار چین قبای قیصر و گوشه کلاه کیانیان را دیده و از یاد برده است؛ پس کبر و ناز را کنار بگذار. پیام اصلی در بیت سوم است: هشیار شو که مرغ چمن مست گشت، بیدار شو که خواب عدم در پی است. یعنی زمان کوتاه است و فرصت امروز را نباید به فردا سپرد. او به شاخ نوبهار هشدار میدهد که از آشوب باد دی در امان نیست و بر مهر چرخ نمیتوان تکیه کرد. حتی شکوه گل را فراش باد ورقورق زیر پا میبرد. اما غزل ناامید نیست؛ میگوید فردا شراب کوثر از آن ماست و امروز نیز ساقی مهرو و جام می. حافظ به یاد حاتم طی دعوت به بخشندگی میکند. فال تو میگوید غرور را رها کن، امروز را دریاب و بخشنده باش.
راهنمایی برای نیت شما
کاری را که سالهاست میخواهی انجام دهی، دیگر به تعویق نینداز؛ برایش تاریخی مشخص در همین ماه بگذار. از خودنمایی و بحثهای بیحاصل دوری کن. امروز به کسی بیچشمداشت کمک کن یا چیزی ببخش. خوشیهای ساده را با عزیزانت قسمت کن؛ فرصتها مثل بهار زود میگذرند.