دیوان حافظ · غزل ۴۵
فال حافظ غزل ۴۵: در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است
مضمون: هوشیاری در گذرگاه تنگ
در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است
صراحی می ناب و سفینه غزل است
جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است
پیاله گیر که عمر عزیز بیبدل است
◆ بیت شاهد فال
نه من ز بیعملی در جهان ملولم و بس
ملالت علما هم ز علم بیعمل است
به چشم عقل در این رهگذار پرآشوب
جهان و کار جهان بیثبات و بیمحل است
بگیر طره مهچهرهای و قصه مخوان
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
دلم امید فراوان به وصل روی تو داشت
ولی اجل به ره عمر رهزن امل است
به هیچ دور نخواهند یافت هشیارش
چنین که حافظ ما مست باده ازل است
معنی واژههای دشوار
- خلل
- نقص و رخنه
- سفینه
- دفتر شعر، جُنگ
- جریده
- تنها و سبکبار، بیهمراه
- بیبدل
- بیجانشین، بیهمتا
- ملالت
- دلتنگی و افسردگی
- سعد و نحس
- خجستگی و شومی
- زهره و زحل
- ستاره سعد اکبر و نحس اکبر در نجوم قدیم
- اجل
- مرگ، پایان عمر
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل با نگاهی واقعبین به روزگار مینگرد و میگوید در این زمانه رفیقی که از خلل خالی باشد کمیاب است. بیت شاهد هشداری دوستانه است: سبکبار و تنها برو که گذرگاه عافیت تنگ است، و عمر عزیز را که جایگزینی ندارد قدر بدان. این فال به تو میگوید در کاری که در پیش داری، همراهانت را با دقت برگزین و اسرارت را به هر کسی نسپار. راه سلامت باریک است و با بار سنگین و جمع پرهیاهو نمیتوان از آن گذشت. حافظ همچنین میگوید ملالت دانایان از علم بیعمل است؛ پس دانستن کافی نیست و باید آنچه میدانی را به کار ببندی. او جهان را در این رهگذار پرآشوب بیثبات میبیند و یادآوری میکند که آرزوهای دور و دراز گاهی راه را بر خود عمر میبندند. با این همه، پیام غزل ناامیدی نیست؛ دعوت به هوشیاری و انتخاب درست است. اگر سبک و آگاه گام برداری، از تنگنا به سلامت میگذری.
راهنمایی برای نیت شما
در این روزها به هر وعده و هر دوستی بیمحابا اعتماد نکن و پیش از سپردن کار یا رازی، کمی بیشتر بسنج. بارهای غیرضروری را زمین بگذار و کارت را ساده کن. آنچه میدانی را عمل کن و وقت عزیزت را در بحثهای بیهوده هدر نده. هوشیاری، تو را از گذرگاه تنگ به سلامت عبور میدهد.