دیوان حافظ · غزل ۴۶
فال حافظ غزل ۴۶: گل در بر و می در کف و معشوق به کام است
مضمون: کامروایی و شادمانی
گل در بر و می در کف و معشوق به کام است
سلطان جهانم به چنین روز غلام است
◆ بیت شاهد فال
گو شمع میارید در این جمع که امشب
در مجلس ما ماه رخ دوست تمام است
در مذهب ما باده حلال است ولیکن
بیروی تو ای سرو گلاندام حرام است
گوشم همه بر قول نی و نغمه چنگ است
چشمم همه بر لعل لب و گردش جام است
در مجلس ما عطر میامیز که ما را
هر لحظه ز گیسوی تو خوشبوی مشام است
از چاشنی قند مگو هیچ و ز شکر
زآن رو که مرا از لب شیرین تو کام است
تا گنج غمت در دل ویرانه مقیم است
همواره مرا کوی خرابات مقام است
از ننگ چه گویی که مرا نام ز ننگ است؟
وز نام چه پرسی که مرا ننگ ز نام است؟
میخواره و سرگشته و رندیم و نظرباز
وآن کس که چو ما نیست در این شهر کدام است؟
با محتسبم عیب مگویید که او نیز
پیوسته چو ما در طلب عیش مدام است
حافظ منشین بیمی و معشوق زمانی
کایام گل و یاسمن و عید صیام است
معنی واژههای دشوار
- به کام
- مطابق خواست و آرزو
- قول
- سرود و تصنیف
- چنگ
- سازی زهی و خمیده
- لعل لب
- لب سرخ چون سنگ لعل
- خرابات
- میخانه؛ در عرفان، جای رهایی از خودی
- نظرباز
- اهل تماشای زیبایی، عاشقپیشه
- محتسب
- مأمور نظارت بر بازار و اخلاق مردم
- عید صیام
- عید فطر، پایان ماه روزه
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل سراسر سرور و کامیابی است. حافظ از لحظهای سخن میگوید که همهچیز به کام است: گل در بر، می در کف و معشوق در کنار؛ چنان که سلطان جهان در برابر این روز خوش غلامی بیش نیست. او میگوید امشب شمع نیاورید، زیرا ماه روی دوست در مجلس ما تمام است. این تصویرها نشان میدهد که نیت تو به سوی گشایش و شادی میرود و آنچه انتظارش را میکشی، در دسترس است یا بهزودی میرسد. حافظ با گوش بر نوای نی و چنگ و چشم بر گردش جام، یادآوری میکند که باید لحظه خوش را با همه وجود دریافت. او از ننگ و نام نمیهراسد و حتی میگوید محتسب هم مانند ما در طلب عیش است؛ پس از داوری دیگران نترس. بیت پایانی پندی روشن دارد: حافظ، لحظهای بیمی و معشوق منشین که روزگار گل و یاسمن و عید است. یعنی فرصت امروز را دریاب. در روزهای آینده، شادی و رسیدن به خواسته، به شرط قدرشناسی، نصیب تو خواهد بود.
راهنمایی برای نیت شما
فرصتی که اکنون در دست داری ارزشمند است؛ آن را با تردید و نگرانی از دست نده. از کنار عزیزانت بودن لذت ببر و شادیات را با آنان قسمت کن. به حرف کسانی که از سر حسادت خرده میگیرند اعتنا نکن، اما قدر نعمت را بدان و شکرگزار بمان تا این گشایش پایدار شود.