دیوان حافظ · غزل ۴۷
فال حافظ غزل ۴۷: به کوی میکده هر سالکی که ره دانست
مضمون: پایداری بر یک درگاه
به کوی میکده هر سالکی که ره دانست
دری دگر زدن اندیشه تبه دانست
◆ بیت شاهد فال
زمانه افسر رندی نداد جز به کسی
که سرفرازی عالم در این کله دانست
بر آستانه میخانه هر که یافت رهی
ز فیض جام می اسرار خانقه دانست
هر آن که راز دو عالم ز خط ساغر خواند
رموز جام جم از نقش خاک ره دانست
ورای طاعت دیوانگان ز ما مطلب
که شیخ مذهب ما عاقلی گنه دانست
دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان
چرا که شیوه آن ترک دل سیه دانست
ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم
چنان گریست که ناهید دید و مه دانست
حدیث حافظ و ساغر که میزند پنهان
چه جای محتسب و شحنه پادشه دانست
بلندمرتبه شاهی که نه رواق سپهر
نمونهای ز خم طاق بارگه دانست
معنی واژههای دشوار
- سالک
- رهرو طریقت عرفانی
- تبه
- تباه، نادرست و بیحاصل
- افسر
- تاج
- کله
- کلاه
- خانقه
- خانقاه، جای گردآمدن صوفیان
- جام جم
- جام جهاننمای منسوب به جمشید
- کوکب طالع
- ستاره بخت
- شحنه
- داروغه و نگهبان شهر
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل از سالکی سخن میگوید که راه کوی میکده را شناخته و میداند که زدن در دیگر، اندیشهای تباه است. پیام آغازین فال تو همین است: اگر راهی درست یافتهای، از این در به آن در نرو و دلت را میان چند گزینه پراکنده نکن. او میگوید زمانه تاج رندی را تنها به کسی داد که سرافرازی را در همین کلاه ساده دید؛ یعنی بزرگی گاه در فروتنی و سادگی پنهان است. هر که بر آستانه میخانه راهی یافت، از فیض جام اسرار خانقاه را دانست و هر که راز دو عالم را از خط ساغر خواند، رموز جام جم را از نقش خاک راه فهمید. این یعنی حقیقت را باید در تجربه زنده جست، نه در ظاهر و عنوان. حافظ از گریه سحرگاهی و جور ستاره بخت هم میگوید؛ نشانه آنکه راه بیرنج نیست. اما در پایان از شاهی بلندمرتبه یاد میکند که نه سپهر را نمونهای از طاق بارگاهش میدانست؛ امید به لطف بزرگان و پشتوانهای استوار. پایداری تو، ثمر خواهد داد.
راهنمایی برای نیت شما
اگر پس از سنجیدن، راهی را برگزیدهای، به آن وفادار بمان و با هر وسوسهای مسیرت را عوض نکن. سادگی و فروتنی را دستکم نگیر و به تجربه خودت بیش از ظاهر حرفها اعتماد کن. سختیهای گاهبهگاه نشانه شکست نیست؛ از کسی که پشتیبان توست کمک بخواه و ادامه بده.