دیوان حافظ · غزل ۴۵۲
فال حافظ غزل ۴۵۲: طفیل هستی عشقند آدمی و پری
مضمون: عشق، مایه سعادت
طفیل هستی عشقند آدمی و پری
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
◆ بیت شاهد فال
بکوش خواجه و از عشق بینصیب مباش
که بنده را نخرد کس به عیب بیهنری
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟
به عذر نیمشبی کوش و گریه سحری
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرینکار
که در برابر چشمی و غایب از نظری؟
هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت
که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
ز من به حضرت آصف که میبرد پیغام
که یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدم
گر امتحان بکنی می خوری و غم نخوری
کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن
که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
به بوی زلف و رخت میروند و میآیند
صبا به غالیه سایی و گل به جلوهگری
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی
که جام جم نکند سود وقت بیبصری
دعای گوشهنشینان بلا بگرداند
چرا به گوشه چشمی به ما نمینگری؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایه حسن
وزین معامله غافل مشو که حیف خوری
طریق عشق طریقی عجب خطرناک است
نعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
به یمن همت حافظ امید هست که باز
اری اسامر لیلای لیلة القمری
معنی واژههای دشوار
- طفیل
- وابسته و پیرو، به تبع دیگری
- ارادت
- دوستی و سرسپردگی خالصانه
- صبوح
- شراب صبحگاهی
- لعبت
- عروسک، زیباروی
- صباح و مسا
- بامداد و شامگاه
- آصف
- وزیر سلیمان؛ کنایه از وزیر دانا
- غالیهسایی
- سودن و پراکندن غالیه، بوی خوش افشاندن
- نعوذبالله
- پناه میبریم به خدا
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل بلند، عشق را اصل هستی میداند و میگوید آدمی و پری طفیل هستی عشقاند؛ ارادتی نشان بده تا سعادتی ببری. بیت شاهد فال تو همین است و پیامی امیدبخش دارد: اگر با دل و جان به کاری یا کسی ارادت بورزی، بیبهره نمیمانی. حافظ تو را به کوشش میخواند: خواجه، بکوش و از عشق بینصیب مباش، که کسی بنده بیهنر را نمیخرد. او از خواب خوش صبحگاهی گله میکند و به راز و نیاز نیمهشب و گریه سحر فرا میخواند. در بیتهای بعد هشدار میدهد که اگر مستعد نظر نیستی، وصال مجوی؛ جام جم هم برای بیبصیرت سودی ندارد. و صادقانه میگوید راه عشق راهی شگفت و خطرناک است. اما در پایان امید را زنده نگه میدارد: به یمن همت، امید هست که باز لیلای شب مهتاب را همسخن شوم. پس نیت تو با کوشش، آمادگی دل و دعای شبانه به سرانجام میرسد.
راهنمایی برای نیت شما
به کاری که در دل داری با تمام وجود ارادت بورز و نیمهکاره رهایش نکن. مهارتها و تواناییهایت را پرورش بده، چون هنر و شایستگی درها را میگشاید. کمی زودتر از خواب برخیز و ساعتی را به اندیشه و دعا بگذران. راه دشوار است، اما با آمادگی و همت، به مقصد میرسی.