دیوان حافظ · غزل ۴۵۷
فال حافظ غزل ۴۵۷: هزار جهد بکردم که یار من باشی
مضمون: آرزوی همراهی یار
هزار جهد بکردم که یار من باشی
مرادبخش دل بیقرار من باشی
◆ بیت شاهد فال
چراغ دیده شبزندهدار من گردی
انیس خاطر امیدوار من باشی
چو خسروان ملاحت به بندگان نازند
تو در میانه خداوندگار من باشی
از آن عقیق که خونیندلم ز عشوه او
اگر کنم گلهای غمگسار من باشی
در آن چمن که بتان دست عاشقان گیرند
گرت ز دست برآید نگار من باشی
شبی به کلبه احزان عاشقان آیی
دمی انیس دل سوگوار من باشی
شود غزاله خورشید صید لاغر من
گر آهویی چو تو یک دم شکار من باشی
سه بوسه کز دو لبت کردهای وظیفه من
اگر ادا نکنی قرضدار من باشی
من این مراد ببینم به خود که نیمشبی
به جای اشک روان در کنار من باشی
من ار چه حافظ شهرم جویی نمیارزم
مگر تو از کرم خویش یار من باشی
معنی واژههای دشوار
- جهد
- کوشش، تلاش
- مرادبخش
- برآورنده آرزو
- انیس
- همدم، یار مأنوس
- ملاحت
- نمکینی، زیبایی گیرا
- عقیق
- سنگی سرخرنگ؛ کنایه از لب یار
- کلبه احزان
- خانه اندوهها؛ کلبه یعقوب در فراق یوسف
- غزاله
- آهوی ماده؛ غزاله خورشید یعنی قرص خورشید
- وظیفه
- مقرری، سهم معین
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل سراسر آرزوست و هر بیتش با «باشی» پایان میگیرد، چنانکه گویی شاعر همه وجودش را در همین یک خواهش خلاصه کرده است. حافظ میگوید هزار تلاش کردم که یار من باشی و مرادبخش دل بیقرارم. بیت شاهد فال تو همین است و از دلی سخن میگوید که برای پیوندی صادقانه بسیار کوشیده است. او آرزو دارد یار چراغ دیده شبزندهدار و همدم خاطر امیدوارش باشد، و هر جا گلهای کرد، غمخوارش شود. تصویر دلنشین کلبه احزان، یادآور یعقوب و انتظار طولانیاش است؛ حافظ آرزو میکند یار شبی به این کلبه بیاید و دمی همدم دل سوگوارش شود. و در پایان، با فروتنی میگوید که اگر چه حافظ شهرم، به جویی نمیارزم، مگر آنکه تو از کرم خود یارم باشی. این فال نشان میدهد که آرزوی تو آرزویی پاک و صادق است. اما رسیدن به آن، بیش از کوشش، به لطف و آزادی انتخاب طرف مقابل وابسته است. با فروتنی و مهر، در را گشوده نگه دار.
راهنمایی برای نیت شما
احساست را با صداقت و بیادعا نشان بده و از اصرار و فشار بپرهیز. به طرف مقابل فرصت و آزادی انتخاب بده؛ مهری که از سر اختیار باشد، پایدارتر است. در این فاصله از خودت مراقبت کن و امیدت را با کارهای کوچک روزانه زنده نگه دار. فروتنی، دل را نرم میکند.