دیوان حافظ · غزل ۴۷۲
فال حافظ غزل ۴۷۲: احمد الله علی معدلة السلطان
مضمون: اقبال و دولت
احمد الله علی معدلة السلطان
احمد شیخ اویس حسن ایلخانی
خان بن خان و شهنشاه شهنشاه‌نژاد
آن که می‌زیبد اگر جان جهانش خوانی
دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد
مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزنند
دولت احمدی و معجزه سبحانی
جلوه بخت تو دل می‌برد از شاه و گدا
چشم بد دور که هم جانی و هم جانانی
برشکن کاکل ترکانه که در طالع توست
بخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی
گر چه دوریم به یاد تو قدح می‌گیریم
بعد منزل نبود در سفر روحانی
◆ بیت شاهد فال
از گل پارسیم غنچه عیشی نشکفت
حبذا دجله بغداد و می ریحانی
سر عاشق که نه خاک در معشوق بود
کی خلاصش بود از محنت سرگردانی
ای نسیم سحری خاک در یار بیار
که کند حافظ از او دیده دل نورانی
معنی واژه‌های دشوار
- معدلة
- دادگری و عدالت
- ایلخانی
- منسوب به ایلخانان؛ خاندان جلایری از ایشان بودند
- مرحبا
- خوش آمدی؛ آفرین
- کاکل
- موی بلند جلوی سر
- طالع
- بخت و سرنوشت؛ ستاره هنگام تولد
- بعد منزل
- دوری مسافت و جایگاه
- حبذا
- خوشا، چه نیکوست
- می ریحانی
- شراب خوش‌بو و گوارا
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل در ستایش سلطان احمد جلایری سروده شده و سراسر از بخت بلند و اقبال سخن می‌گوید. حافظ می‌گوید دیده، نادیده به اقبال او ایمان آورده و جلوه بختش دل شاه و گدا را می‌برد. برای تو این غزل پیامی از بخت یاری دارد: گویا در کاری که در نظر داری، نشانه‌های لطف و گشایش پیداست و دیگران نیز آن را می‌بینند. بیت شاهد اما نکته‌ای لطیف دارد: هرچند دوریم، به یاد تو قدح برمی‌گیریم، زیرا در سفر روحانی دوری منزل معنایی ندارد. یعنی پیوند دل با فاصله گسسته نمی‌شود. حافظ از شیراز گله می‌کند که غنچه عیشی برایش نشکفت و به دجله بغداد دل بسته است؛ این یعنی گاهی گشایش در جایی دیگر و افقی تازه انتظارت را می‌کشد. در روزهای پیش رو، اگر دلت با هدفت پیوسته بماند و از تغییر مکان یا مسیر نهراسی، بخت با تو همراه می‌شود و چشم دلت روشن می‌گردد.
راهنمایی برای نیت شما
اگر فرصتی در جایی دورتر یا مسیری تازه پیش رویت هست، آن را جدی بگیر و از دوری نترس. پیوندهای ارزشمندت را با پیام و یاد زنده نگه دار، که فاصله دل‌ها را جدا نمی‌کند. به توانایی‌هایت اعتماد کن، از بخت خوبت سپاسگزار باش و با بخشندگی و کوشش، آن را پایدار کن.