دیوان حافظ · غزل ۸۰
فال حافظ غزل ۸۰: عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه‌سرشت
مضمون: پرهیز از عیب‌جویی
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه‌سرشت
که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش
هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت
◆ بیت شاهد فال
همه‌کس طالب یارند چه هشیار و چه مست
همه‌جا خانه عشق است چه مسجد چه کنشت
سر تسلیم من و خشت در میکده‌ها
مدعی گر نکند فهم سخن گو سر و خشت
ناامیدم مکن از سابقه لطف ازل
تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت؟
نه من از پرده تقوا به درافتادم و بس
پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت
حافظا روز اجل گر به کف آری جامی
یک‌سر از کوی خرابات برندت به بهشت
معنی واژه‌های دشوار
- رندان
- آزادگانی که از ریا و ظاهرسازی گریزانند
- پاکیزه‌سرشت
- پاک‌نهاد و پاک‌سیرت
- درود
- درو کند، حاصل برگیرد؛ از درودن
- کنشت
- معبد یهودیان یا آتشکده
- سر و خشت
- یعنی سرش را به خشت بکوبد؛ کنایه از بی‌اعتنایی به منکر
- سابقه لطف ازل
- عنایتی که از روز ازل مقدر شده است
- از دست بهشت
- از دست رها کرد؛ بهشت از مصدر هشتن
- کوی خرابات
- محله میخانه؛ در عرفان، جای فنا و رهایی از خودی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل زاهد پاکیزه‌سرشت را خطاب می‌کند و می‌گوید عیب رندان را مگو، که گناه دیگران را در نامه تو نخواهند نوشت. بیت شاهد قاعده‌ای ساده و ژرف را یادآوری می‌کند: من اگر نیکم یا بد، تو به کار خود باش، که هر کس سرانجام همان را درو می‌کند که کاشته است. این فال برای تو پیامی دوسویه دارد. اگر این روزها زیر قضاوت و سرزنش دیگرانی، بدان که داوری نهایی با آنان نیست و حاصل کار تو به نیت و کوشش خودت بستگی دارد. و اگر خودت درگیر داوری درباره کسی شده‌ای، بهتر است این بار را زمین بگذاری. حافظ می‌گوید همه طالب یارند، چه هشیار و چه مست، و همه‌جا خانه عشق است، چه مسجد و چه کنشت. او از لطف ازلی ناامید نیست و می‌پرسد تو که پشت پرده‌ای چه می‌دانی کدام خوب است و کدام زشت. پس به آنچه می‌کاری دقت کن؛ بذر نیک امروز، فردا محصولی شیرین به بار می‌آورد.
راهنمایی برای نیت شما
تمرکزت را از رفتار دیگران بردار و روی کار و انتخاب‌های خودت بگذار. اگر کسی درباره‌ات بد می‌گوید، خودت را درگیر دفاع بی‌پایان نکن. به‌جای سنجیدن دیگران، هر روز یک کار نیک کوچک انجام بده؛ نتیجه هر کاری به خود صاحبش بازمی‌گردد و این قانون به سود تو هم کار خواهد کرد.