دیوان حافظ · غزل ۴۷۴
فال حافظ غزل ۴۷۴: هواخواه توام جانا و میدانم که میدانی
مضمون: قدر وقت و همراهی
هواخواه توام جانا و میدانم که میدانی
که هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی
ملامتگو چه دریابد میان عاشق و معشوق؟
نبیند چشم نابینا خصوص اسرار پنهانی
بیفشان زلف و صوفی را به پابازی و رقص آور
که از هر رقعه دلقش هزاران بت بیفشانی
گشاد کار مشتاقان در آن ابروی دلبند است
خدا را یک نفس بنشین گره بگشا ز پیشانی
ملک در سجده آدم زمین بوس تو نیت کرد
که در حسن تو لطفی دید بیش از حد انسانی
چراغ افروز چشم ما نسیم زلف جانان است
مباد این جمع را یا رب غم از باد پریشانی
دریغا عیش شبگیری که در خواب سحر بگذشت
ندانی قدر وقت ای دل مگر وقتی که درمانی
ملول از همرهان بودن طریق کاردانی نیست
بکش دشواری منزل به یاد عهد آسانی
◆ بیت شاهد فال
خیال چنبر زلفش فریبت میدهد حافظ
نگر تا حلقه اقبال ناممکن نجنبانی
معنی واژههای دشوار
- هواخواه
- دوستدار و خیرخواه
- ملامتگو
- سرزنشکننده
- رقعه دلق
- وصله خرقه درویشان
- ابروی دلبند
- ابروی دلفریب که دل را در بند میکند
- شبگیر
- سحرگاه؛ بیداری و حرکت پیش از صبح
- درماندن
- عاجز و ناتوان شدن
- ملول
- دلتنگ و افسرده
- چنبر زلف
- حلقه گیسو
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با اطمینانی عاشقانه آغاز میکند: هواخواه توام و میدانم که میدانی؛ تو نادیده را میبینی و ننوشته را میخوانی. یعنی آنچه در دل داری از نگاه آن که باید بداند پنهان نیست، هرچند به زبان نیاورده باشی. او ملامتگران را چشم نابینایی میداند که از راز میان عاشق و معشوق خبر ندارند؛ پس به حرف کسانی که از درونت بیخبرند دلآزرده مشو. حافظ گشایش کار مشتاقان را در آن ابروی دلبند میبیند و از یار میخواهد یک نفس بنشیند و گره از پیشانی بگشاید. اما دو بیت کلیدی فال تو را میسازند: ندانی قدر وقت ای دل، مگر وقتی که درمانی؛ و بیت شاهد که میگوید ملول شدن از همراهان نشانه کاردانی نیست، دشواری منزل را به یاد روزهای آسان تحمل کن. در روزهای آینده، قدر لحظهها و همراهانت را بدان و سختی کنونی را با یاد خوشیهای گذشته و آینده تاب بیاور.
راهنمایی برای نیت شما
از همراهان و نزدیکانت به خاطر سختیهای این روزها دلگیر مشو؛ صبوری با آنان نشانه پختگی است. فرصتهایی را که اکنون داری از دست نده تا بعدها حسرتش را نخوری. حرف ملامتگران بیخبر را جدی نگیر. خاطرات خوش را به یاد بیاور تا دشواری امروز سبکتر شود و گره از پیشانی خودت هم باز کن.