دیوان حافظ · غزل ۴۸۴
فال حافظ غزل ۴۸۴: تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی
مضمون: پاکی و همنشینی نیک
تو مگر بر لب آبی به هوس بنشینی
ور نه هر فتنه که بینی همه از خود بینی
به خدایی که تویی بنده بگزیده او
که بر این چاکر دیرینه کسی نگزینی
گر امانت به سلامت ببرم باکی نیست
بیدلی سهل بود گر نبود بیدینی
ادب و شرم تو را خسرو مهرویان کرد
آفرین بر تو که شایسته صد چندینی
عجب از لطف تو ای گل که نشستی با خار
ظاهراً مصلحت وقت در آن میبینی
صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
عاشقان را نبود چاره به جز مسکینی
باد صبحی به هوایت ز گلستان برخاست
که تو خوشتر ز گل و تازهتر از نسرینی
شیشهبازی سرشکم نگری از چپ و راست
گر بر این منظر بینش نفسی بنشینی
سخنی بیغرض از بنده مخلص بشنو
ای که منظور بزرگان حقیقت بینی
نازنینی چو تو پاکیزهدل و پاکنهاد
بهتر آن است که با مردم بد ننشینی
◆ بیت شاهد فال
سیل این اشک روان صبر و دل حافظ برد
بلغ الطاقة یا مقلة عینی بینی
تو بدین نازکی و سرکشی ای شمع چگل
لایق بندگی خواجه جلالالدینی
معنی واژههای دشوار
- به هوس
- از روی میل و آرزوی نفسانی
- چاکر دیرینه
- خدمتگزار قدیمی و وفادار
- خسرو مهرویان
- پادشاه زیبارویان
- نسرین
- گلی سپید و خوشبو از تیره گل سرخ
- مسکینی
- بیچارگی و فروتنی
- شیشهبازی
- شعبده با شیشه؛ اینجا جلوهگری اشک
- بلغ الطاقة
- طاقت به پایان رسید
- شمع چگل
- زیباروی چگلی؛ چگل شهری در ترکستان
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ این غزل را با هشداری لطیف آغاز میکند: شاید از سر هوس بر لب آبی بنشینی؛ وگرنه هر فتنهای که ببینی، از خود میبینی. یعنی بسیاری از گرفتاریها از انتخابهای خود ما سرچشمه میگیرد. او یار را به ادب و شرم میستاید و میگوید همین فضیلتها او را خسرو مهرویان کرده است. سپس از گل میپرسد چرا با خار نشستهای؟ ظاهراً مصلحت وقت را در آن میبینی. بیت شاهد پند روشن فال توست: نازنینی پاکیزهدل و پاکنهاد چون تو، بهتر است که با مردم بد ننشیند. گویا در اطرافت کسانی هستند که با پاکی و نیت خیر تو همخوان نیستند، یا وسوسه همنشینی با آنان در دلت هست. حافظ همچنین از صبر بر جور رقیب و از مسکینی عاشقان میگوید. در روزهای آینده، دوستان و همراهانت را با دقت برگزین و امانت دل و دینت را سالم نگه دار؛ این، کلید آرامش و گشایش توست.
راهنمایی برای نیت شما
اطرافیانت را با دقت بنگر و از کسانی که تو را به سوی ناراستی میکشند، فاصله بگیر. مصلحتاندیشی کوتاهمدت را به بهای آسیب به پاکیات نپذیر. پیش از هر انتخاب، از خودت بپرس آیا بعداً از آن پشیمان میشوی یا نه. ادب و شرمت سرمایه توست؛ آن را با همنشین بد از دست نده.