دیوان حافظ · غزل ۴۹
فال حافظ غزل ۴۹: روضه خلد برین خلوت درویشان است
مضمون: دولت درویشی و قناعت
روضه خلد برین خلوت درویشان است
مایه محتشمی خدمت درویشان است
گنج عزلت که طلسمات عجایب دارد
فتح آن در نظر رحمت درویشان است
قصر فردوس که رضوانش به دربانی رفت
منظری از چمن نزهت درویشان است
آن چه زر میشود از پرتو آن قلب سیاه
کیمیاییست که در صحبت درویشان است
آن که پیشش بنهد تاج تکبر خورشید
کبریاییست که در حشمت درویشان است
دولتی را که نباشد غم از آسیب زوال
بیتکلف بشنو دولت درویشان است
◆ بیت شاهد فال
خسروان قبله حاجات جهانند ولی
سببش بندگی حضرت درویشان است
روی مقصود که شاهان به دعا میطلبند
مظهرش آینه طلعت درویشان است
از کران تا به کران لشکر ظلم است ولی
از ازل تا به ابد فرصت درویشان است
ای توانگر مفروش این همه نخوت که تو را
سر و زر در کنف همت درویشان است
گنج قارون که فرو میشود از قهر هنوز
خوانده باشی که هم از غیرت درویشان است
حافظ ار آب حیات ازلی میخواهی
منبعش خاک در خلوت درویشان است
من غلام نظر آصف عهدم کو را
صورت خواجگی و سیرت درویشان است
معنی واژههای دشوار
- روضه خلد برین
- باغ بهشت جاودان والا
- محتشمی
- شکوه و بزرگی
- گنج عزلت
- گنج گوشهنشینی
- طلسمات
- جمع طلسم؛ نقشها و افسونهای نگهبان گنج
- رضوان
- نگهبان بهشت
- نزهت
- خرمی و پاکیزگی
- کنف
- پناه و سایه حمایت
- آصف عهد
- وزیر روزگار؛ آصف وزیر سلیمان بود
تفسیر فال
ای صاحب فال، این غزل ستایشی بلند از درویشی و دلهای بینیاز است. حافظ میگوید بهشت برین خلوت درویشان است و مایه بزرگی، خدمت به آنان. درویش در زبان او کسی است که به دارایی و جایگاه دل نبسته و گنجش در درون است. بیت شاهد پیامی آرامبخش دارد: دولتی که از آسیب زوال بیمی ندارد، همان دولت درویشان است. یعنی ثروت و مقامی که با یک باد از دست میرود، آرامش حقیقی نمیآورد، اما قناعت و صفای دل هرگز زوال نمیپذیرد. این فال به تو میگوید اگر نگران از دست دادن چیزی هستی، تکیهگاهت را از بیرون به درون بیاور. حافظ همچنین هشدار میدهد که توانگر نباید به ثروتش بنازد، زیرا سر و زرش در پناه همت درویشان است. پس با فروتنی رفتار کن و از دعای خیر دلهای ساده غافل مشو. از ازل تا ابد فرصت از آن نیکدلان است؛ صبر و صفای تو سرانجام بر هر سختی چیره میشود.
راهنمایی برای نیت شما
امروز به جای نگرانی برای آنچه ممکن است از دست برود، به داشتههای درونیات بیندیش. به کسی که نیازمند است کمک کن، حتی اندک. از تکبر و فخرفروشی دوری کن و صحبت آدمهای سادهدل و صادق را غنیمت بدان. آرامشی که در قناعت و مهربانی بیابی، هیچ بادی نمیتواند آن را ببرد.