دیوان حافظ · غزل ۷۷
فال حافظ غزل ۷۷: بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت
مضمون: ناز و نیاز عاشقی
بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت
و اندر آن برگ و نوا خوش نالههای زار داشت
گفتمش در عین وصل این ناله و فریاد چیست؟
گفت ما را جلوهی معشوق در این کار داشت
یار اگر ننشست با ما نیست جای اعتراض
پادشاهی کامران بود از گدایی عار داشت
درنمیگیرد نیاز و ناز ما با حسن دوست
خرم آن کز نازنینان بخت برخوردار داشت
خیز تا بر کلک آن نقاش جان افشان کنیم
کاین همه نقش عجب در گردش پرگار داشت
گر مرید راه عشقی فکر بدنامی مکن
شیخ صنعان خرقه رهن خانه خمار داشت
◆ بیت شاهد فال
وقت آن شیرینقلندر خوش که در اطوار سیر
ذکر تسبیح ملک در حلقهی زنار داشت
چشم حافظ زیر بام قصر آن حوریسرشت
شیوهی جنات تجری تحتها الانهار داشت
معنی واژههای دشوار
- نوا
- آواز، نغمه و آهنگ
- عار داشتن
- ننگ داشتن، شرم و ابا داشتن
- کلک
- قلم
- گردش پرگار
- چرخش فلک؛ کنایه از نظام آفرینش
- شیخ صنعان
- پیر زاهد داستان منطقالطیر عطار که عاشق دختری ترسا شد
- خانه خمار
- میخانه؛ خمار یعنی بادهفروش
- زنار
- کمربندی که مسیحیان و زرتشتیان در قدیم میبستند
- جنات تجری تحتها الانهار
- بهشتهایی که از زیرشان رودها روان است؛ برگرفته از قرآن
تفسیر فال
ای صاحب فال، غزل با تصویر بلبلی آغاز میشود که برگ گلی خوشرنگ در منقار دارد و با این همه نالههای زار سر میدهد. حافظ از او میپرسد در عین وصل این فریاد چیست و بلبل پاسخ میدهد: جلوه معشوق ما را به این کار واداشته است. یعنی گاهی رسیدن به آنچه دوستش داری، شوق و بیقراری را بیشتر میکند نه کمتر. شاید تو نیز در رابطه یا آرزویی هستی که با وجود نزدیکی، دلت را آرام نمیگذارد. حافظ میگوید اگر یار با ما ننشست، جای گلایه نیست، چون ناز از آن اوست و نیاز از آن ما. بیت شاهد پیامی روشن دارد: اگر رهرو راه عشقی، از بدنامی و حرف مردم مترس؛ همچنان که شیخ صنعان خرقهاش را در گرو میخانه گذاشت و از سرزنش نهراسید. فال تو میگوید اگر دلت به راهی صادقانه گواهی میدهد، نگرانی از قضاوت دیگران را کنار بگذار و به نقاش هستی که این همه نقش شگفت را آفریده، اعتماد کن.
راهنمایی برای نیت شما
اگر به کسی یا کاری دل بستهای و نیتت پاک است، بیش از اندازه درگیر حرف دیگران نشو. در عین حال، از طرف مقابل انتظار نداشته باش همهچیز را همانطور که تو میخواهی پاسخ دهد. با فروتنی و صبر محبتت را نشان بده و نتیجه را به زمان بسپار؛ عشق صادق راه خود را پیدا میکند.