دیوان حافظ · غزل ۹۰
فال حافظ غزل ۹۰: ای هدهد صبا به سبا میفرستمت
مضمون: دعا و صبر تا دوا
ای هدهد صبا به سبا میفرستمت
بنگر که از کجا به کجا میفرستمت
حیف است طایری چو تو در خاکدان غم
زین جا به آشیان وفا میفرستمت
در راه عشق مرحله قرب و بعد نیست
میبینمت عیان و دعا میفرستمت
هر صبح و شام قافلهای از دعای خیر
در صحبت شمال و صبا میفرستمت
تا لشکر غمت نکند ملک دل خراب
جان عزیز خود به نوا میفرستمت
ای غایب از نظر که شدی همنشین دل
میگویمت دعا و ثنا میفرستمت
در روی خود تفرج صنع خدای کن
کآیینه خداینما میفرستمت
تا مطربان ز شوق منت آگهی دهند
قول و غزل به ساز و نوا میفرستمت
ساقی بیا که هاتف غیبم به مژده گفت
با درد صبر کن که دوا میفرستمت
◆ بیت شاهد فال
حافظ سرود مجلس ما ذکر خیر توست
بشتاب هان که اسب و قبا میفرستمت
معنی واژههای دشوار
- هدهد
- پرندهای که پیک سلیمان بود و از سبا خبر آورد
- سبا
- سرزمین ملکه بلقیس در یمن
- خاکدان
- دنیا؛ جایگاه خاک و پستی
- قرب و بعد
- نزدیکی و دوری
- شمال
- باد شمال
- تفرج
- تماشا و گردش برای گشایش خاطر
- صنع
- آفرینش؛ ساخته و کار
- هاتف غیب
- ندادهنده نادیده؛ سروش
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل باد صبا را چون هدهد سلیمان به سرزمین سبا میفرستد تا پیام دلش را به یار دور برساند. او میگوید حیف است پرندهای چون تو در خاکدان غم بماند؛ تو را به آشیان وفا میفرستم. شاید تو نیز عزیزی را دور از خود داری یا آرزویی در دلت هست که هنوز دستنیافتنی مینماید. حافظ یادآوری میکند که در راه عشق نزدیکی و دوری معنا ندارد؛ آن غایب از نظر، همنشین دل است و هر صبح و شام قافلهای از دعای خیر به سویش روانه میشود. بیت شاهد بشارتی آشکار دارد: ساقی بیا که هاتف غیب به مژده گفت با درد صبر کن که دوا میفرستمت. یعنی رنجی که امروز داری بیپاسخ نمیماند و درمانش در راه است. فقط کافی است امید و دعا را رها نکنی و دل را از کینه و غم پاک نگه داری. در پایان، حافظ میگوید ذکر خیر تو سرود مجلس ماست؛ محبت تو در دلها زنده است و پاداشش به تو بازخواهد گشت.
راهنمایی برای نیت شما
صبر کن، اما صبرت را با دعا و کارهای کوچک امیدبخش همراه کن. برای کسی که دور است پیامی محبتآمیز بفرست و از او بیخبر نمان. خودت را در غم زندانی نکن؛ به کارهایی بپرداز که روحت را سبک میکند. گشایش در راه است و تو باید آماده پذیرفتنش باشی.