دیوان حافظ · غزل ۹۷
فال حافظ غزل ۹۷: تویی که بر سر خوبان کشوری چون تاج
مضمون: شکوه محبوب و درد عشق
تویی که بر سر خوبان کشوری چون تاج
سزد اگر همه دلبران دهندت باج
◆ بیت شاهد فال
دو چشم شوخ تو برهم زده خطا و حبش
به چین زلف تو ماچین و هند داده خراج
بیاض روی تو روشن چو عارض رخ روز
سواد زلف سیاه تو هست ظلمت داج
دهان شهد تو داده رواج آب خضر
لب چو قند تو برد از نبات مصر رواج
از این مرض به حقیقت شفا نخواهم یافت
که از تو درد دل ای جان نمیرسد به علاج
چرا همی شکنی جان من ز سنگدلی؟
دل ضعیف که باشد به نازکی چو زجاج
لب تو خضر و دهان تو آب حیوان است
قد تو سرو و میانموی و بر به هیئت عاج
فتاد در دل حافظ هوای چون تو شهی
کمینه ذره خاک در تو بودی کاج
معنی واژههای دشوار
- باج
- خراج و مالیاتی که زیردستان میپردازند
- خطا و حبش
- سرزمینی در چین و سرزمین حبشه
- ماچین
- سرزمینی در آن سوی چین
- بیاض
- سفیدی
- ظلمت داج
- تاریکی سخت و غلیظ
- زجاج
- شیشه
- آب حیوان
- آب حیات، آب زندگی
- کاج
- کاش، کاشکی
تفسیر فال
ای صاحب فال، حافظ در این غزل محبوب را چون تاجی بر سر همه زیبارویان مینشاند و میگوید سزاست اگر همه دلبران به تو باج بدهند. او از چشم شوخی میگوید که خطا و حبش را برهم زده و از زلفی که ماچین و هند به آن خراج دادهاند. سپیدی روی یار چون روز روشن است و سیاهی زلفش چون شبی تاریک؛ لبش از نبات مصر شیرینتر است و دهانش آب خضر را از رونق انداخته. این فال از ارزش و جایگاهی بلند خبر میدهد؛ شاید کسی یا چیزی که دل به آن بستهای، به راستی شایسته این همه شوق باشد. اما حافظ در میانه غزل گلایهای هم دارد: دل ضعیف من چون شیشه نازک است، چرا با سنگدلی آن را میشکنی؟ این بیت یادآوری میکند که در رابطهها نرمی و مراقبت لازم است. در پایان آرزو میکند کاش کمترین ذره خاک در دوست بود. پیام فال این است که دلبستگیات ارزشمند است، اما مراقب دل خود و دل دیگران باش.
راهنمایی برای نیت شما
اگر کسی یا هدفی را بسیار ارزشمند میدانی، احترامت را نشان بده، اما خودت را کوچک نشمار. در رابطههایت با نرمی رفتار کن و بدان که دلها شکنندهاند. اگر از کسی رنجیدهای، آرام و بیسرزنش بگو؛ ستایش و گلایه هر دو باید از سر محبت باشند.